NGA Early Golf Webmuseum
Click for large image

4941_copy.jpg

Oudst bekende vermelding van het colfspel, 1261

De oudst bekende vermelding van het colfspel staat in Boeck Merlijn van Jacob van Maerlant uit 1261. Het hier gegeven fragment is afkomstig uit 'Jacob van Maerlants Merlijn, naar het eenig bekende Steinforter handschrift', in 1880 verzorgd door dr. J. van Vloten. Er zijn geen afbeeldingen bekend van dit deel uit het oorspronkelijke manuscript. Zie verder het album Anno 1261: ...mit ener koluen... .

In de versregels 4933, 4934 en 4935 lezen we over een aantal kinderen die in een weiland een bal sloegen. In versregel 4941 krijgt het rijkste kind van het dorp moedwillig een slag toegediend met een colfstok.

Particulier bezit.

Bron: Do Smit

Click for large image

Brussel_1360_001.jpg

Ordonnantie uit Brussel, 1360

Fragment uit een ordonnantie van de stad Brussel uit 1360.

Dit was tot eind 2008 de oudst bekende vermelding van het colfspel in de Zuidelijke Nederlanden. In deze ordonnantie kan men lezen dat 'wie met colven tsolt, es om twintich scellinge oft hare overste cleet'. Wie deze boete niet kon betalen, moest zijn jas als pand achterlaten. Deze praktijk schijnt gebruikelijk geweest te zijn. In Amsterdam gebeurde het wel eens dat overtreders totaal werden uitgekleed en zo over straat werden gejaagd.

Archief van de stad Brussel (Inv. Nr. A.V.B., A.A. Cartularium II, fol. 215 verso)

Bron: Early Golf, catalogus bij de reizende tentoonstelling Early Golf Tour 2004/2005, verzorgd door de Stichting Early Golf

Click for large image

1387--Aelbrecht-Van-Beieren.jpg

Charter uit Brielle, 1387

Charter uit Brielle van 4 december 1387.

Dit charter is de oudst bekende vermelding van het Colfspel in de Noordelijke Nederlanden. Het charter is gezegeld door hertog Albrecht van Beieren, ruwaard van Holland.

Literatuur
• Early Golf, catalogus bij de reizende tentoonstelling Early Golf Tour 2004/2005, verzorgd door de Stichting Early Golf

Bron: Pius Muskens (afbeelding)

Click for large image

Charter-Haarlem.jpg

Charter uit Haarlem, 1390

English, Nederlands

English
Charter of the City of Haarlem sealed by Duke Aelbrecht of Bavaria, Count of Holland (1330 - 1404) on the 17th February 1390.
Parchment and seal in green wax. 14 x 31 cms

City Record Office, Haarlem (Mr. A.J. Enschede, I-41)

Nederlands
Charter van de stad Haarlem, gezegeld door hertog Ruwaard Aelbrecht van Beieren (1336-1404) van 20 februari 1389 (1390 volgens hedendaagse jaartelling).

In 1390 schonk de graaf van Holland en Zeeland aan de stad Haarlem een stuk grond buiten de stad, bestemd 'tot eenen speelvelde (voor caetsspelers en colvers) tot ewighen daghen'. De baan mat ongeveer 320 x 200 meter. Later, toen de baan overbevolkt raakte, stelde het stadsbestuur nog een tweede baan ter beschikking aan de andere zijde van de stad. Haarlem was hiermee een uitzondering, want in andere steden moest het spel buten de stadsmuren worden gespeeld: 'En zal niement gheenenderhande balspel hanteren, noch sollen metter colve, noch op gheenen kerkhoven of in kerken, noch in cloosteren...'. Het kwam dus kennelijk voor dat er in kerken en in kloosters werd gecolfd...!
Caets is een voorloper van tennis.

De tekst van dit charter luidt:
Aelbrecht, bi gods ghenaden palens(ra)ve upten Rijn h(e) moghe in Beye(re)n Grave van Heneg(ouwe) van Holl(an)t van Zeeland en(de) he(er) van Vrieslant doen cont allen luden dat wi aen ghesien hebben menighen vrouwen dienst die onse lieve en(de) getrouwe stede van Haerlem ghedaen hebben en noch doen sullen. Ende hebben hem graa(v)e ghedaen ende ghegheven die baen die leyt buten der Houtpoirten ten Houtwaert dit die bliven sal leggende tot enen speelvelde sonder enich ander orbaer daer op te doen tot ewighen daghen also groet ende alsoe cleyn alst nu ter tijt daer leyt voir(noemt) so hebben wi ons stede voir(sijt) ghegheven dat wi gheven vercont setlen en sullen binnen ons(e) stede voir(sijt) hi en salt selve mit sijns selfs luie bewaren ende oec gheve bevelinghe w(e)rden te gheven dan tot onsen wedersegghen ende ons dat wi willen dat deze voir(sijde) punten wel ghehouden worden ons(e) stede van Haerlem en(de) hen nacomelingen van ene en(de) van onse nacomeling(en) tot ewighen daghen hebben wi desen brief bezeghelt mit onsen zeghele Rhegt inden Haghe twintig daghe in februario Int Jaer ons here M ccc (1300) neghen eb(de) tachtich naden lope van onse hove.

Noord-Hollands Archief, Haarlem. Inv.Nr. Mr. A.J. Enschede, 1-41

Literatuur
• Serendipity on Early Golf van Robin Bargmann, pagina's 17 en 18. 2010. ISBN 978-90-816364-1-4