Webmuseum Colf & Kolf
Click for large image

sf26_.jpg

'Colf' spelende Chinees

'Colf' spelende Chinees

Chinese tekening uit de Sang-periode (960-1279).
Er bestaan ook Japanse en Zuidamerikaanse afbeeldingen waarin men heeft gemeend colfspelers te kunnen herkennen, maar hierover is slechts heel weinig bekend.
In de regel wordt aangenomen dat de oorsprong van colf en kolf, zoals wij het spel nu kennen, van Europese oorsprong is.

Herkomst: Golf & Kolf, zeven eeuwen geschiedenis. ISBN 90-71542-77-7.

Click for large image

Suigan.jpg

Suigan (of Chuiwan)

Chinese tekening uit de Ming-periode (1368-1644) met 'suigan' spelende vrouwen. Onduidelijk is of de hier gehanteerde transcriptie 'Suigan' uit het Chinees al dan niet hetzelfde spel vertegenwoordigt als 'Chuiwan'.

Verspreid over de hele wereld ontstonden in de voorbije eeuwen talrijke op colf of kolf gelijkende spelen. Van enig historisch verband met de huidige kolf- of golfsport is in de meeste gevallen geen sprake.

Literatuur
• Jacques Temmerman, Golf & Kolf, zeven eeuwen geschiedenis, p. 6. ISBN 90-71542-77-7. 1993
• Geert & Sara Nijs, Games for Kings & Commoners, Part Three, p. 27. ISBN 978-2-9540069-3-2. 2015

Click for large image

0_1020_616572_00.jpg

Chuiwan-spel, 13e eeuw

Deze kopie van een 13e eeuws schilderij toont hovelingen als Chuiwan-spelers. Chuiwan laat zich vertalen als 'balletje slaan'.

Onduidelijk is waar het origineel van het schilderij is en boze tongen fluisteren dat China momenteel bezig is om de 'uitvinding' van het golfspel te willen claimen (na eerder de uitvinding van het buskruit, de paraplu, het papier, de kruiwagen, het bierbrouwen, de boekdrukkunst met losse letters, het porcelein en de ontdekking van Amerika te hebben geclaimd). Oude afbeeldingen en beschrijvingen uit de Middeleeuwen zouden moeten aantonen dat de wieg van het golfspel in China stond. Europa volgde pas een tot vijf eeuwen later.

De Chinezen presenteerden hun eigen bevindingen eerst op de tentoonstelling 'Vrijetijdsbesteding in het oude China' in het Hongkonger Heritage Museum, waarna de tentoonstelling ook in Peking is getoond. Op de tentoonstelling was een veertiende eeuws schilderij te zien uit de Ming Dynastie, waarop hovelingen met een gekromd slaghout een bal naar een kuiltje sloegen. Golf dus, zeggen de Chinezen. Maar er werd ook een wandschildering getoond uit de Yuan Dynastie (1271-1368) en de spelregels van een soort golfspel uit 1282 en deze lijken overtuigender.

Zeker zal zijn dat het slaan met een stok tegen een steen van alle tijden en van alle volkeren is. Er is pas sprake van een 'spel' of een 'sport' als dat slaan aan regels gebonden wordt en aldus een competitieelement gaat bevatten. En op deze wijze hebben zich op zeer veel plaatsen in de wereld 'stok-met-bal-spelen' ontwikkeld met kleine en grote onderlinge verschillen en veranderend in de tijd. Van verreweg de meeste spelen kan zelfs het bestaan niet meer worden aangetoond, maar er zijn wel Egyptische en Romeinse bronnen bekend (zonder dat we overigens détails kennen).

Bron: Der Spiegel online, november 2008 (http://www.spiegel.de/wissenschaft/mensch/0,1518,413273,00.html)

Literatuur
• Geert & Sara Nijs, Games for Kings & Commoners, Part Three, p. 27. ISBN 978-2-9540069-3-2. 2015

Click for large image

0_1020_616599_00.jpg

Chuiwan-bal (replica)

Replica van een Chuiwan-bal.

Zie voor uitleg over het Chuiwanspel de Toelichting bij de afbeelding 'Chuiwan-spel, 13e eeuw'.

Bron: Der Spiegel online, november 2008 (http://www.spiegel.de/wissenschaft/mensch/0,1518,413273,00.html)

Click for large image

0_1020_616569_00.jpg

Oude Chinese Chuiwan-clubs

Replica's van oude Chines Chuiwan-clubs.

Zie voor uitleg over het Chuiwanspel de Toelichting bij de afbeelding 'Chuiwan-spel, 13e eeuw'.

Bron: Der Spiegel online, november 2008 (http://www.spiegel.de/wissenschaft/mensch/0,1518,413273,00.html)

Click for large image

0_1020_616586_00.jpg

Chuiwan op oud Chinees schilderij

Voor de Chinezen vormt dit schilderij, samen met spelregels uit 1282, hét bewijs dat Chuiwan ouder is dan het Europese golf.

Zie voor uitleg over het Chuiwanspel de Toelichting bij de afbeelding 'Chuiwan-spel, 13e eeuw'.

Bron: Der Spiegel online, november 2008 (http://www.spiegel.de/wissenschaft/mensch/0,1518,413273,00.html)

Click for large image

Scan-110206-0012.jpg

Suigan (of Chuiwan), 1425

Persian variant of polo, played on foot. Two boys contest a singles match on foot watched by three men.

Persian manuscript folio by Département Asiatique (Sup. Persian 1425, folio 126 verso), Louvre, Paris, France

Literature
 Golf through the ages by Michael Flannery, pages 80 and 93. January 2004

Click for large image

Glasraam.jpg

Crézy-man, ca. 1350

Médaillon rechtsonder in het zogenoemde Crézy glasraam uit circa 1350 in de kathedraal van St. Petrus in Gloucester. Diameter ca. 60 cm; het glas-in-loodraam bevindt zich aan de oostelijke zijde en meet 22 x 10,4 meter, bijna zo groot als een tennisveld.

Over de duiding van de 'stok-met-bal-speler' zijn vele analyses gemaakt,

Jacques Temmerman in Golf & Kolf, zeven eeuwen geschiedenis:
Het glasraam bevindt zich sinds circa 1350 aan de oostzijde van de kathedraal, in herinnering aan de Engelse overwinning op de Fransen in de slag van Crézy. Het raam bestaat uit verschillende taferelen. Eén van de médaillons stelt een speler met stok en bal voor. Sommigen menen dat hier een gambucaspeler is afgebeeld, maar het zou even goed een chouleur of colfspeler kunnen zijn. Aangezien bovendien op hetzelfde glasraam nog enkele andere Franse onderwerpen te zien zijn, lijkt de chouleur-hypothese redelijk.

In het boek 'Choule, the Non-Royal but most Ancient Game of Crosse' komen Geert & Sara Nijs tot een geheel andere conclusie (samengevat):
- Het is hoogst onwaarschijnlijk dat de opdracht tot vervaardiging van het raam zou zijn gegund aan een Fransman (Engeland was nog in oorlog met Frankrijk) of iemand van ver buiten Gloucester.
- Regelmatig kunnen op middeleeuwse kunstuitingen ‘verwijzingen’ naar de vervaardiger worden aangetroffen (kunstenaars ondertekenden hun werk niet). Gezien het seculiere karakter van de Crécy-man zou dit geduid kunnen worden als een portret van de Engelse vervaardiger uit (de omgeving van) Gloucester. Hij zou graag een stok-met-bal-spel spelen.
- Na de slag in 1066 bij Hastings bleef veel Vlaams voetvolk in Engeland achter en die introduceerden daar hun eigen ‘stok-met-bal-spel’, dus vermoedelijk colf of misschien choule. Wellicht mede onder invloed van het Schotse spel Shinty (of Iomain of Camanachd), maar zeker onder invloed van de tijd veranderden de spelregels voortdurend en verschillend per streek. Zo ontstond in de loop van eeuwen in Cheshire het spel 'Baddin', in Lincolnshire het spel 'Crab sow' en Dorsetshire het spel 'Scrush' en in Gloucestershire het spel 'Not' (genoemd naar het knoestige stuk hout waarvan de bal gemaakt was). 'Not' was waarschijnlijk een hockey- of bandyachtig spel.
Het is dus volgens Geert & Sara Nijs waarschijnlijk dat een man uit (de omgeving van) Gloucester zichzelf in het raam heeft afgebeeld met zijn geliefde spel uit eigen streek: Not.

Kathedraal van Gloucester (Engeland).

Literatuur
• Games for Kings & Commoners, Part Two, p. 161-177. 2014. ISBN 978-2-9540069-2-5 (choullaetclava@orange.fr)

Click for large image

dakyu3_1.jpg

Dakyu, Shi, ca. 800 v.Chr.

Afbeelding op rijstpapier, ongedateerd.

Naast het eerder genoemde Chinese Chuiwan werd ongeveer in de zelfde tijd in Laos het vergelijkbare Shi gespeeld. In Japan speelde men dan al vele eeuwen het Dakyu (da-sla, kyu-`n bal) Het dateert uit ca. 800 voor Christus en werd aan het Japanse hof gespeeld. Soms te voet zoals op deze afbeelding, maar ook te paard. Het wordt nog steeds beoefend en de wedstrijden trekken veel publiek. De voetversie lijkt weer sterk op hockey en te paard is er voor een leek nauwelijks verschil met polo. Het komt elders ook voor onder de naam Indianpolo. Op het ijs gespeeld, heeft Dakyu veel weg van Bandy.
Omgekeerd worden die westerse spelen in het Japans ook wel vertaald als Dakyu, waardoor het onderscheid verder vervaagt.

Bron: NAASH Nippon, National Agency for the Advancement of Sport and Health

Click for large image

cache_2427580232.jpg

'Hockey', ca. 2600 v. Chr.

Afbeelding op de graftombe van Kheti In Beni Hassan uit ca 2600 voor Christus (zuidelijke muur).

Deze Egyptische tombe uit de 11e dynastie laat alledaagse taferelen zien uit het Midden Rijk zoals muziek dans en ook spel. De twee figuren spelen een stok-met-bal-spel waarvan de naam is verloren gegaan. Hun houding doet eerder aan hockey denken dan aan colf of kolf.
Zie ook de afbeelding "'Hockey', 510-500 v.Chr." in dit album..

Bron: The Golvers Guide to Golf / the Early European History, Geert & Sara Nijs

Literatuur
• Geert & Sara Nijs, Games for Kings & Commoners, Part Three, p.45. ISBN 978-2-9540069-3-2. 2015

Click for large image

Hockey_antiek.jpg

'Hockey', 510-500 v. Chr.

Hockey is een oude sport. Heel bijzonder is in dit verband het bestaan van dit marmeren reliëf uit ca. 510-500 v.Chr., waarop duidelijk twee stok-met-bal-spelers te herkennen zijn, die elkaar de bal betwisten en dus een spel spelen dat op hockey lijkt. Omdat niets bekend is over 'doelen' of 'spelregels' is de claim voorbarig dat hier sprake is van hockey.

De oorspronkelijke spelvarianten hadden feitelijk alleen het gebruik van een soort slagstok als overeenkomst; verder zijn alleen verschillen te zien (het gebruik van paarden, het spelen door de lucht in plaats van over de grond, de afwezigheid van doelen, enzovoort). Pas na de middeleeuwen werd de aanzet voor het ontstaan van hockey in de huidige vorm gegeven.

In 'The Golfers Guide, the Early European History' wordt verondersteld dat stok-met-bal-spelen' vanuit het oude Egypte zijn overgewaaid naar de andere landen rond de Middellandse Zee. Ook de Romeinen speelden een spel met bal en gekromde stokken, paganicus of paganica geheten. Daarvan is geen afbeelding bekend, maar volgens de teksten speelden twee teams in tegenover gestelde richting. Dit heeft dus zeker niets met colf of kolf te maken, maar wellicht wel met een soort hockey.

Het reliëf werd gevonden op de Kerameikos, de begraafplaats in het centrum van het oude Athene. Ze bevindt zich nu in het Nationaal Archeologisch Museum van Athene.

Bron: http://nl.wikipedia.org/wiki/Hockey

Click for large image

vezelay_001_.jpg

Onbekend, 12e eeuw

Français, Nederlands

Français
Chapiteau de la nef; un compagnon de Samson. Anonyme, 12me siècle

Basilique Sainte-Marie-Madeleine de Vézelay, Yonne, Avallon, Bourgondie, France

Nederlands
Anonieme afbeelding van een metgezel van Samson op een kapiteel van de Basiliek Sainte-Marie-Madeleine van Vézelay, Avallon, Bourgondië, Frankrijk. 12e eeuw

Bron: NGA Early Golf

Click for large image

cloncha_.jpg

Unknown, 13th century (or even earlier)

The curious tombstone here depicted was decovered in 1890 buried beneath the brickwork at the east end of the old church at Cloncha, an out-of-the-way village in County Donegal, Ireland. The stone is six feet long and one foot eight inches wide, tapering to one foot five inches at the base. Its ornamentation is distinctly peculiar. A large cross springs from a richly floriated base, and the left side is decorated with a graceful floral design, while on the right side is the quaint combination of a large two-handed sword having a re-curved guard, and beside it a golf club and ball.
On the left arm of the cross is the inscription 'Magnus MacOrristin of the Isles lioes under this mound'. On the right is the inscription 'Fergus MacAlian Dorin in clach sa "----" Fergus MacAlian made this stone'. The inscription, it should be observed, is recognised as being Scottish Gaelic.
The unique nature of the ornament and inscription have caused considerable interest among Irish antiquarians, and it is to the journal for 1898 of the Irish 'Association for the Preservation of the Memorials of the Dead' that I am indebted for the discovery. The importance, however, of the tombstone in relation to golf has so far been ignored. The early history of the Royal and Ancient game has never yet been scientifically and systematically traced, and every piece of fresh evidence in picture, carving, or print, is of "----" value. To judge by the character of the ornament and the style of the sword the work on this tombstone dates as far back as the thirteenth century, and may be even earlier. This stone, therefore, in the remote village of Cloacha bears upon it the oldest known representation of a golf club and ball.
The meaning of the golf club and sword appearing thus side by side is cryptic in the extreme. Was Magnus MacOrristin, of the Isles, a champion like Freddie Tait, a mighty warrior and a mighty golfer to boot? That golf was of serious moment in his life is shown by the presence of this club and ball, not as piece of trilling humour, but placed solemnly side by side with the dead hero's two-handed sword. They remain together above his grave, emblems of peace and war, of a soldier's duty and pleasure. And Fergus MacAlian, who carved the stone, and placed his name proudly beside the other - one likes to think he was something more than a mere craftsman, and to picture him as the friend and opponent or even as the faithful caddie of MacOrriston, of the Isles. 'Requiescat in pace', as good golfers deserve.
It must be remenbered, too, that the inscription is Scottish in character, and it is an interesting speculation that golf if of ever remoter origin than has ever been supposed, and that in the early days two Scottish chiefs carried their national game across the sea. The origin and meaning of the tombstone must remain wrapped in mystery, but there in little Cloncha Church are the club and ball, emblems of golf, carved centuries ago and yet plain as clear as though cut by a stonemason of t-day.
By Martin Hardie

Source: Pius Muskens

Click for large image

Ander_1330.jpg

Onbekend, ca. 1330

Op de hals van een rijk gedecoreerde, verzilverde schenkkan zien we twee jongens blootvoets met slagstokken twisten om een grote bal. Het spel lijkt misschien op hockey, maar zeker niet op colf.

Geëmailleerde zilveren schenkkan. Parijs, ca. 1330. Toegeschreven aan Jean Pucelle (overleden in 1334).

Nationalmuseet, Kopenhagen

Literature
 Golf throuch the ages by Michael Flannery, page 29. January 2004


Webmuseum and Digital Archive Colf & Kolf © Koninklijke Nederlandsche Kolfbond | Koninklijke Nederlandse Golf Federatie