NGA Early Golf Webmuseum
Click for large image

ZOV_01551_kopie.jpg

Speelgoed kolfbaan, 18e eeuw

Eikenhouten model van een kolfbaan met twee kolfpalen, omrand met een gebogen profiel aan de korte zijden. De speelgoedbaan wordt geschraagd door een afneembare draagstoel met op de vier hoeken naar onderen verjongende pootjes, uitgevoerd in een afwijkende houtsoort. Incompleet. 18e eeuw.

Vervaardiger onbekend. In 1987 heeft de heer J. Steijn uit Alkmaar de lijmverbindingen hersteld.

Hoogte 19,5 cm. Breedte 28,5 cm. Lengte 76,5 cm.

Foto: Jan Laan

Bron: Zaans Museum, Honig Breethuis (voorheen Zaanlandse Oudheidkundige Verzameling) ZOV-01540.

Click for large image

antony_kolf_1738.jpg

Gevelsteen, 1738

Gevelsteen boven de toegangspoort van het voormalige Begijnhof aan de Vijver (tussen de huisnummers 9 en 11) met het opschrift 'Antony Kolf 1738'. De Begijnhof is ca. 1981 gesloopt (lees onder andere het Dagblad voor Amersfoort van 9 juni 1960, pagina 3). De foto dateert uit het derde kwart van de twintigste eeuw (hier is een detail weergegeven).

Veel familienamen en heraldische uitingen herinneren aan het rijke kolfverleden. Behalve dit voorbeeld zijn in deze tentoonstelling ook enkele andere voorbeelden opgenomen, bijvoorbeeld:
- Anthoni Klick (tijdvak 1700-1885, album Heraldiek)
- Catharina Quirina Kolff (idem)
- Wapen van de familie Kolff (idem)

Bron: Archief Eemland (www.archiefeemland.nl)

Click for large image

lepel.jpg

Sierlepel (detail), eind 18e eeuw

Sierlepel met een kolfspeler als steelbekroning uit het eind van de 18e eeuw. Toegeschreven aan Jan Marius Wagenveld (1742-1813) uit Huizum. Toeschrijving aan Wagenveld op basis van de overeenkomst van de letters van het meesterteken met zijn initialen.

Van dit type zijn momenteel twee exemplaren bekend. Eén daarvan heeft als inscriptie de naam 'Jantjen Sjoukes'. Jantjen was vanaf 1792 schoolmeester en dorpsrechter te Edens. De eigenaar veronderstelt dat de lepel mogelijk een kolfprijs is geweest, omdat bij gebruik als geboortelepel een uitgebreidere tekst meer voor de hand zou hebben gelegen. Jantjen Sjoukes is in 1762 geboren en zal de lepel pas op latere leeftijd hebben verworven, zodat een datering eind 18e eeuw voor de hand ligt.

Let op
Door de aanname dat deze lepel gediend heeft als kolfprijs zou opname in het album 'Spelmateriaal' voor de hand gelegen hebben. Gezien het bijzondere karakter van deze prijs hebben wij gemeend deze te moeten tonen in dit album 'Sier- en gebruiksvoorwerpen'.

Particuliere collectie

Bron: Jan Schipper (www.zilverstudie.nl)

Click for large image

AAardewerk.jpg

Miniatuur kolfbaan, ca. 1720

Zilveren miniatuur kolfbaan met twee spelers, omstreeks 1720 vervaardigd door de Amsterdamse zilversmid Pieter van Somerwil I.

In december 2011 was dit miniatuur te koop bij antiquair/juwelier A. Aardewerk te 's-Gravenhage (prijs: € 8.500).

Bron: tijdschrift Vernis, Chris Teulings

Click for large image

P1020619_kopie.jpg

Miniatuur kolfbaan, 1737

Zilveren miniatuur kolfbaan uit 1737 (Amsterdam, jaarletter C), vervaardigd door Meester Arnoldus van Geffen (1700 - 1769), behorende tot de collectie van de Stichting NGA Early Golf.

Zilver. Bodemplaat 3,2 x 9,1 cm. 47 gram. Jaarletter V (= 1755?)
Veiling Christie's Amsterdam 10 maart 1983, nr. 339 (klik voor de bijlage op de link onder de afbeelding)

Een soortgelijke miniatuur kolfbaan wordt getoond en gewaardeerd in het programma 'Tussen kunst en kitsch' in de uitzending van woensdag 29 november 2006. Zie het album Video's in het tijdvak 1885-heden.

Bron: Stichting NGA Early Golf

Click for large image

Gouda_kolfbaan.jpg

Miniatuur kolfbaan, 18e eeuw

Zilveren miniatuur kolfbaan met twee spelers en een pijprokiende toeschouwer. 18e eeuw, Amsterdam. Dit miniatuur komt nagenoeg geheel overeen met het vorige miniatuur.

Dit miniatuur draagt een Amsterdams keur en een Goudse herkeur. Geen jaarletter en onbekend meesterteken aanwezig.

3,4 x 8,6 x 3 cm

Gemeente Museum Gouda (53.658)

Bron: Early Golf van Steven J.H. van Hengel, 1982 (pagina 59)

Click for large image

BK-NM-5063-28_.jpg

Anoniem, 18e eeuw

Vermaak in de open lucht. Anonieme, Nederlandse toverlantaarnplaat uit de 19e eeuw.

Glasplaat in houten vatting. Panorama van mannen en vrouwen die spelen in de open lucht. Links een man en een vrouw, daarnaast wordt een vrouw op een schommel door een man geduwd, terwijl een moeder met haar kind aan het toekijken is. Daar weer naast zijn twee mannen aan het kolven op een kolfbaan. Achterop de baan staan twee mannen te converseren en op de rechterbuitenzijde van de baan zit een man. Daarnaast drie converserende mannen, de linker heeft een stok in zijn hand. Uiterst rechts een man met een mand in zijn handen, waar een hond achteraan komt lopen.

De toverlantaarnplaat maakt deel uit van een serie van zesendertig stuks met onder andere afbeeldingen van illuminatie, bedrijven en portretten (BK-NM-5063).

Olieverf op glas. 9,5 x 37,3 x 40,5 cm.

Literatuur
• Rapport museale verwervingen 1940-1948, p. 69-70
• De aanwinsten van het Rijksmuseum in de periode 1940-1948 : een inventarisatie, p. 33

Rijksmuseum (BK-NM-5063-28), langdurige bruikleen van particulier. Verwerving 1 februari 2012.

Bron: Do Smit

Click for large image

gildepenning_1749_.jpg

Gildepenning, 1749

Gelithografeerde afbeelding van de gildepenning van Harmen Jans Wieldrayersgezel uit 1749, meester van het Wiel-, Stoel- en Nappendraaiersgilde mitsgaders Pompmakers. Op de voorzijde, hier links afgebeeld, zien we twee gekruiste slijp- of aanzetstokken/priemen, zoals gebruikelijk omgeven door een bladerkrans, met daaronder een breedtemeter en een bal. De bekende numismaat Mr Jacob Dirks noemt dit een klootbal (deel II, p. 263), maar het zou vanzelfsprekend ook een kolfbal kunnen zijn. (Een kaatsbal is onwaarschijnlijk, omdat deze een zachte kern hebben.)

Harmen Jans Wieldrayersgezel gaat op 15 november 1732 te Leeuwarden in ondertrouw met Trijntje Taekes. Omdat deze penning uit 1749 dateert moeten we vaststellen dat Harmen er 17 jaar of langer over gedaan heeft om op te klimmen tot meester!

Het gild kreeg (nieuwe) gilderollen in 1666, 1699 en 1749. Dit laatste jaar coïncideert met het jaartal op Harmen's penning, maar dat de nieuwe gilderol aanleiding was tot het uitgeven van nieuwe penningen is slechts speculatie.
In 1808 heette het gilde voluit Nap-, Wiel- en Stoeldraaiers, Pomp-, Blok-, Mast-, Boender- en Wagenmakers en Scheepstimmerbazen, zodat de nadruk van het werk kennelijk in toenemende mate op grof timmerwerk lijkt te zijn komen liggen.

Koper. Doorsnede 54 mm. Gewicht 27,52 gram. Gegraveerd

Fries Museum (N 13274).

Literatuur
• Catalogus van gildepenningen, Mr Jacob Dirks, p. 263
• Wittop Koning, 9.3

Bron: Stichting NGA Early Golf, archief van Steven J.H. van Hengel, Chris Teulings (toelichting)

Click for large image

Cingel-zigt_.jpg

Toegangspenning Cingel-zigt, eind 18e eeuw

Toegangspenning op naam van Joän Bernd Schöne tot het Amsterdamse kolfgezelschap Cingel-zigt. Joan Bernd was lid van dit gezelschap van 1786 tot 1806.

De familie Schöne bestierde een goudhandel welke thans nog tot de oudste en bekendste ter wereld gerekend kan worden (opgericht in 1739). De familie heeft zich in 1987 echter definitief uit de raad van commissarissen teruggetrokken.
Het bedrijf is in het bezit van de Good Delivery Status, wat wil zeggen dat baren goud voorzien van hun keurmerk overal ter wereld blind geaccepteerd worden.
Meer informatie: https://stadsarchief.amsterdam.nl/archieven/archiefbank/overzicht/1124.nl.html

Koper, doorsnede 32 mm. dikte 2 mm, gezicht 11,95 gram

Amsterdams Historisch Museum (aankoop 1892-10, inventaris PA-264).

Bron: Chris Teulings

Click for large image

pr004w_1740-1745.jpg

Sierbord Meissen (D), 1740-1745

Porseleienen sierbord van de Meissener Porzellan Manufaktur uit de periode 1740-1745. We zien een putto geconcentreerd een bal slaan. De haren wapperen in de wind.

Op de onderzijde van de schotel is het kenmerk van Meissen afgebeeeld: twee gekruiste zwaarden.

3 cm hoog, 13,4 cm doorsnede

Particulier bezit

Bron: Do Smit

Click for large image

Raphael-Rijksmus_web.jpg

Sierschotel Meissen (D), ca. 1765-1770

Sierschotel, beschilderd met twee colfspelende putti.
Afbeelding naar een prent van Jacques Stella (1596 - 1657)

Meissener Porzellan Manufaktur, ca. 1765 - 1770

4,6 x 29,5 cm. Op de onderzijde het fabriekskenmerk: twee gekruiste zwaarden met stip en L. Vormersmerk: 10

Rijksmuseum, Amsterdam (inv.nr BK-1960-9-A). Aankoop 1960

Bron: Robin Bargmann

Literatuur
• Jaarverslag Rijksmuseum 1960, p. 22
• Meissen Porcelain in the Rijksmuseum, p. 343, cat.nr. 244
• Colf Kolf Golf, Early Golf - Vroeg Golf door Do Smit en Michiel Eijkman, p. 39. ISBN 978-90-78920-27-4, 2016

Click for large image

20081125_005.jpg

Makkumerschaal

Makkumer schaal met colvers op het ijs. Ongedateerd.

De voorstelling lijkt geïnspireerd op een olieverfpaneel van Adriaen van de Velde (1635-1672) dat vaker als voorbeeld diende. Colver zowel als koek-en-zopie links vertonen enige overeenkomst. Zie Adriaen van de Velde, 1668 in het album Schilderijen.

Particulier bezit

Bron: St. Eloyen Gasthuis

Literatuur
• Kolven, het plaisir om sig om dezelve te diverteren by C.A.M. (Cees) van Woerden, page 22. SPOU Utrecht, 2002. ISBN 90-5479-051-2

Click for large image

20090602009_1790.jpg

Makkumer sierbord, ca. 1790

Makkumer sierbord van aardewerk uit ca. 1790.

Colfspelers op het ijs, naar een gravure van Jacques Aliamet (1726-1788). Zie het album Prenten etc. in dit tijdvak.
De gravure van Aliamet betreft overigens een spiegelbeeldige weergave van het 'Wintergezicht bij Haarlem' van Adriaen van de Velde. Zie hiervoor het album Schilderijen in het tijdvak 1450-1700.

55 x 45 cm

Veiling
Op de veiling van 4 tot 12 maart 1980 bij veilinghuis 'De Zon' te Amsterdam is een 19e eeuwse versie geveild voor 1.300 gulden.

Literatuur
• Catalogus Colf, Kolf, Golf, 1982, pagina 29
• Steven J.H. van Hengel, Early Golf, 1982, pagina 47

Bron: Stichting NGA Early Golf

Click for large image

FSM_1988_136.jpg

Makkumer sierbord, 1875-1885

Plaat van aardewerk met winterlandschap met schaarsers en kolvers, tussen 1875 en 1885 vervaardigd bij de Koninklijke Aardewerkfabriek Tichelaar te Makkum (Fr.).

Gemarmerde rand en een versiering onderin in de vorm van een arabesk.

Collectie Fries Scheepvaart Museum en Oudheidkamer, Sneek (www.friesscheepvaartmuseum.nl)

Bron: Do Smit, Jeannette Tigchelaar

Click for large image

notarishuis-arnhem.jpg

Makkumer sierbord, 1875-1885

Van de hier voorafgaande plaat van aardewerk met winterlandschap met schaarsers en kolvers blijkt ook een gekleurde versie te bestaan. De plaat is tussen 1875 en 1885 vervaardigd bij de Koninklijke Aardewerkfabriek Tichelaar te Makkum (Fr.).

Gemarmerde rand en een versiering onderin in de vorm van een arabesk.

39 x 32 cm

Bron: Notarishuis Arnhem, catalogus zomerveiling kunst en antiek 2012, 28 tot en met 31 augustus 2012. Lotnummer 1477; richtprijs € 100 - € 150. Tijdens de veiling afgehamerd op € 160.

Click for large image

christies05_1810-1830.jpg

Dutch plaque, 1810 - 1830

A Dutch Blue and White Rectangular Plaque, cica 1810 - 1830, Utrecht

Depicting a Winter colfing scene, with figures in conversation donning skates on a frozen lake beside a house om a cliff-top in wooded landscape. Slight shipping to rims.

8,75 x 6 inches; 22,4 x 15,5 cm

The Dutch pictoral tradition of winter landscapes with figures enjoying various activities on the ice was developed by Hendrick Avercamp (1585 - 1634), but it proved a popular subject well into the 19th Century. For a pair of similar plaques made in Utrecht with winter skating scenes and landscapes, emblematic of Summer and Winter, see Robert D. Aronson and Suzanne M.R. Lambooy, Dutch Delftware, Plaques: A Blueprint of Delft. Amsterdam, 2009, p. 47, no. 21.

Provenance
• With J. Baijer, Kunsthandel, Oudegracht, D.59, Utrecht (according to paper label).
• Sotheby's Chester, 15 July 1991, lot 356.

Source
Cataloque 'The Jaime Ortiz-Patino Collection' Origins of Golf, London, Wednesday 30 May 2012, Christies.
Estimate: £ 3,000-5,000 ($ 4,600-7,500; € 3,400-5,600). Price realized £ 3,000 ($ 4,680)

Click for large image

tabaksdoos_1725_.jpg

Tabaksdoos, ca. 1725

Zilveren tabaksdoos uit ca. 1725.

Waarschijnlijk was deze tabaksdoos in gebruik bij een rijke koopman, die blijkens de daarop afgebeelde kolfbaan zijn werkdag placht te besluiten met een partij kolf en een roemer wijn.

Deze doos is gemerkt met oude Haagse keuren en meestertekens en is op de bovendeksel en van onderen rijkelijk gegraveerd. De door heeft waarschijnlijk eens gediend als prijs bij een kolfwedstrijd en is een fraai specimen van Haagse zilversmeedkunst.

Particulier bezit (in 1940 in de handel)

Literatuur
• Maandblad Golf, 3e jaargang nummer 11, p. 499

Bron: Do Smit

Click for large image

tabaksdoos_1730_.jpg

Tabaksdoos, 1730

Koperen tabaksdoos uit 1730, waarschijnlijk het bezit van een eenvoudige handswerkman die het kolfspel (ditmaal op het ijs) tot zijn favoriete afbeelding koos.

Literatuur
• Maandblad Golf, 3e jaargang nummer 11, p. 499

Bron: Do Smit

Click for large image

tabaksdoos_.jpg

Tabaksdoos, ca. 1795

Tabaksdoos met voorstelling herberg Mattheus Koewenhoven te Delft uit ca. 1795. Vervaardiger onbekend. 2,5 x 15 x 9 cm. Gravering in geelkoper: zie achterzijde (afbeelding onder).

Voorzijde
Tabaksdoos met scharnierend deksel waarop gegraveerd kroeggevel Hof van Holland (uithangbord) tussen festoenen; daaronder banderoltekst: 'In 't Hof van Holland op de Vlaming Straet, Daar heeft men Wijn en Bier en dranken delicaet, Hij, die het niet en Weet, of niet en wil Geloven, Gaat bij den Kastelein, Matheus Kouwenhoven'.

Achterzijde
De achterzijde toont het interieur van de kroeg met in het midden een biljardtafel met spelers, links een kaartspelend gezelschap en op de achtergrond kolfspelers, daaronder banderol met opschrift: "Lief hebben van 't biljard of van de kolfbaan, men vind die hier gereed tot iders diensten staan, of die het kaartspel mind, en wars is van krakeelen, die kan tot tijdverdrijf hier 's avonds vrolijk speelen"

Inhoud
Een los kaartje in de doos vermeld: "Hof van Holland", Vlamingstraat Delft genummerd wijk 4 no 151(thans 1953, no 22) Het huis is nu, 1953, eigendom van de Gemeente Delft.

Literatuur:
• W.H. van der Burgh, 'Het Hof van Holland', in: De Gids voor Delft en Omstreken, 1936. Hij vermeldt dat Matheus Kouwenhoven en Magdalena van den Akker in ondertrouw gingen op 14 mei 1791 en huwden op 29 mei 1791; wellicht is de doos toen gemaakt als huwelijksgeschenk.

Gemeente Musea Delft Collectie Museum Het Prinsenhof

Bron: Dirk Spijker (http://www.wikidelft.nl/index.php?title=Toon_object&identifier=105113&searchtitle=tabaksdoos+met+voorstelling+herberg+Mattheus+Kouwenhoven+Delft)

Click for large image

Scan-120413-0001_.jpg

Kopergravure, 1841

De oorspronkelijke kopergravure zoals gebruikt voor het boek 'De Nederlanden, karakterschetsen, kleederdrachten, houding en voorkomens van verschillende standen' uit 1841 (zie het album Prenten, tekeningen, gravures van dit tijdvak).

Bron: Stichting NGA Early Golf

Click for large image

DSC01612_.jpg

Vaandel, 2e helft 19e eeuw

Vaandel van kolfsociëteit De Prins van Oranje te Goes, blijkens de vermelding opgericht in 1855. De sociëteit beëindigde haar activiteiten in 1948.

Op het vaandel staan afgebeeld het wapen van Goes en een kolfpaal met stokken en ballen. De tekst op het vaandel luidt: 'Kolfsociëteit De Prins van Oranje. Opgericht 1855'.

Geprepareerd papier op een achtergrond van stof. 75 x59 cm

Historisch Museum De Bevelanden, Goes

Bron: Historisch Museum De Bevelanden (Koen van Rooijen, Hans Oomen)