NGA Early Golf Webmuseum
Click for large image

part5_2.jpg

Kolven aen Staecken

Kolven naar een paaltje. Dit spel is ook op het ijs gespeeld. Datering van deze centsprent is onbekend.

De tekening van de spelende kolver is afkomstig van een zeventiende eeuwse tegel (zie het album Tegels in het tijdvak 1450 - 1700)

Literatuur
• Golf through the ages by Michael Flannery, page 204. January 2004

Click for large image

hierklossense.jpg

Klossen of 'Kolven door den beugel'

Afbeelding 'Hier Klossense'. Zie ook in dit album 'Kolven door den beugel', 1782 - 1793. Datering van deze centsprent is onbekend.

Bron: Do Smit

Click for large image

Scan-101216-0001.jpg

ws. begin 18de eeuw

Houtsnede, waarschijnlijk uit het begin van de 18e eeuw. Herkomst en maker onbekend.

De tekst onderaan luidt:
Drieske raak meyn bol niet. want
Kheb een kolfkan naar myn hand

Bron: Shell journaal van oude sporten door Dr. J.M. Fuchs en W.J. Simons. 1975

Click for large image

RP-P-OB-84.234_.jpg

1761 - 1804

Blad met 16 voorstellingen van kinderspelen, waaronder stokpaardjerijden, met de poes spelen en tollen. Onder elke afbeelding een zesregelig vers. Genummerd rechtsboven: No. 74.

Bovenaan het blad
Gy, jeugd! die 't speelen bly bemint,
Het kind kan nooit vermaak ontbeeren;
't is kinderspel wat gy hier vindt.
Deez' prent verschaft het u, by het leeren

Onder de afbeelding
Zie Klaasje Klik en linksche Daan,
Hier kolven, maar niet in een Baan:
't Is maar om 't verst den Bal te kloppen;
"Hy gaat?" (zegt Daan en slaat vast toe.)
(onleesbaar teken) 'k Wed, dat ik het verder doe!
(Zegt Klaas) ik zal u beter foppen.'

Anonieme houtsnede, te Amsterdam uitgegeven door Erven de Weduwe Jacobus van Egmont (vermeld op object) met tekst in boekdruk. Blad 410 x 330 mm. Datering 1761 - 1804

Rijksmuseum (RP-P-OB-84.234). Verworven in 1881.

Bron: Do Smit

Literatuur
• De volks- en kinderprent in de Nederlanden van de 15e tot de 20e eeuw, p. 120, cat.nr. 74
• Frederik Muller, De Nederlandsche geschiedenis in platen : beredeneerde beschrijving van Nederlandsche historieplaten, zinneprenten en historische kaarten, 4 delen, F. Muller, Amsterdam 1863-1882, dl. II (jaren 1702 tot 1795), p. 177, nr. 3978/74.

Click for large image

RP-P-OB-84.243__.jpg

1761 - 1804

Blad met 36 voorstellingen van kinderspelen en bezigheden, onder andere lopen met molentjes en vrijen. Onder elke afbeelding een tweeregelig vers. Genummerd rechtsboven: No. 118. Van dit blad zijn in dit webmuseum twee afbeeldingen opgenomen.

Bovenaan het blad
Beschouw dit kinderspel tot uw vermaak, ô jeugd
Doch houd vooral in 't oog de schoone blanke deugd

Onder afbeelding
Het Kinder-Spel is met ons gedaan
Want wy als Mannen Kolven gaan.

Anonieme houtsnede, te Amsterdam gedrukt bij Erven de Weduwe Jacobus van Egmont, met tekst in boekdruk, deels met de hand gekleurd

Rijksmuseum (RP-P-OB-84.243).Verworven in 1881.

Bron: Do Smit

Literatuur
• De volks- en kinderprent in de Nederlanden van de 15e tot de 20e eeuw, p. 121, cat.nr. 118
• Frederik Muller, De Nederlandsche geschiedenis in platen : beredeneerde beschrijving van Nederlandsche historieplaten, zinneprenten en historische kaarten, 4 delen, F. Muller, Amsterdam 1863-1882, dl. II (jaren 1702 tot 1795), p. 178, nr. 3978/118.

Click for large image

RP-P-OB-84.243_.jpg

1761 - 1804

Blad met 36 voorstellingen van kinderspelen en bezigheden, onder andere lopen met molentjes en vrijen. Onder elke afbeelding een tweeregelig vers. Genummerd rechtsboven: No. 118. Van dit blad zijn in dit webmuseum twee afbeeldingen opgenomen.

Bovenaan het blad
Beschouw dit kinderspel tot uw vermaak, ô jeugd
Doch houd vooral in 't oog de schoone blanke deugd

Onder afbeelding
Als wy in zoetigheid t'zaamen speelen
Wel Dirk Broer moet je dan Krakeelen

Anonieme houtsnede, te Amsterdam gedrukt bij Erven de Weduwe Jacobus van Egmont, met tekst in boekdruk, deels met de hand gekleurd

Rijksmuseum (RP-P-OB-84.243).Verworven in 1881.

Bron: Do Smit

Literatuur
• De volks- en kinderprent in de Nederlanden van de 15e tot de 20e eeuw, p. 121, cat.nr. 118
• Frederik Muller, De Nederlandsche geschiedenis in platen : beredeneerde beschrijving van Nederlandsche historieplaten, zinneprenten en historische kaarten, 4 delen, F. Muller, Amsterdam 1863-1882, dl. II (jaren 1702 tot 1795), p. 178, nr. 3978/118.

Click for large image

84.314_.jpg

1770 - 1797

't Vermaaklyk Tydverdryf, zo noemt men alles, wat / Dit Prentgestel vertoont, en in zyn soort bevat. (titel op object).
Anonieme publicatie uit 1770 - 1797, uitgegeven door erven weduwe Cornelis Stichter (vermeld op object).

Blad met 31 voorstellingen van tijdverdrijf, kinderspelen en vormen van recreatie. Onder elk plaatje een tweeregelig versje. Genummerd: No. 31.

Houtsnede met tekst in boekdruk, deels met de hand gekleurd op papier. Volledig vel: 415 x 310 mm

Rijksmuseum (RP-P-OB-84.314). Verworven in 1881

Literatuur
• De volks- en kinderprent in de Nederlanden van de 15e tot de 20e eeuw, p. 303, cat.nr. 31
• Frederik Muller, De Nederlandsche geschiedenis in platen : beredeneerde beschrijving van Nederlandsche historieplaten, zinneprenten en historische kaarten, 4 delen, F. Muller, Amsterdam 1863-1882, dl. II (jaren 1702 tot 1795), p. 180, nr. 3982/31.

Bron: Do Smit

Click for large image

Centsprent.jpg

1775 - 1813

Centsprent uit een vel met 6 x 6 houtsneden, met afbeeldingen van mannen met verschillende beroepen of bezigheden, bijna alle met voornaam aangeduid in de vierregelige rijmende onderschriften. Zo zijn afgebeeld: roker, jager, timmerman, schoolheer, scholier, jood, 'dokter Foust', soldaten, Hansworst, Pierrot, boer, bakkersknecht, rector, muzikant. Sporten: kolven en biljarten, schaatsen. Bevat vierregelige grappige rijmende onderschriften.

Titel: Al 't geen ge, ô kinderen! beschouwt in deeze prent
Maker: uitgever: Erven van de Wed. C. Stichter
Trefwoorden: Beroepen - Mannen - Centsprenten
Vervaardigingsjaar: tussen 1775-1813
Vervaardigingsplaats: Amsterdam
Techniek: 36 houtsneden
Object: prent
Afmeting: 40×33 cm
Bron: Borms 0904 (prent), Centsprenten, Koninklijke Bibliotheek
Opmerking: Datering: gebaseerd op jaren van werkzaamheid van de uitgever/drukker
Prentnummer: 51
Naam en adres van de drukker staan onderaan de prent: Te Amsterdam, by de Erfgen. van de Wed. C. Stichter, Boekverkopers op 't Rokkin, in de Oude Berg Calvarie
De Meyer (Volks- en kinderprent), p. 305 (Erven Wed. C. Stichter 51)
Verzameling Borms-Koop
Zwakke sjabloonkleuring met lichtbruin, lichtblauw, geel, rood
Op gevergeerd papier gedrukt, met watermerk
Horizontale vouwlijn licht beschadigd; vlekkerig

Gedichtje onder de prent:
Zo lustig Barend ! sla
Den Bal, en loop hem na;
Maar niemand ziet men buiten ,
Om met u op te stuiten.

Bron: http://forum.archieven.org/index.php?topic=26886.msg38922#msg38922, Do Smit

Click for large image

RP-P-OB-84.269_.jpg

'Kolven door den beugel', 1782 - 1793

Blad met 48 voorstellingen van kinderspelen, zoals hoepelen, hinkelen en touwtjespringen. Onder elke afbeelding een onderschrift. Genummerd rechtsboven: 5.

Anonieme prentmaker; te Amsterdam uitgegeven door De erven de weduwe J. Ratelband en J. Bouwer (vermeld op object). Datering ca. 1782 - ca. 1793

Tekst bovenaan het vel
Het aangename Kinder-spel / Behaagt de Jonge Jeugd zeer wel (titel op object).

Tekst onder afbeelding
Deese Kolven door de Ring

Houtsnede gekleurd in blauw, geel en oranje; tekst in boekdruk. Blad 395 x 295 mm

Rijksmuseum (RP-P-OB-84.269). Verworven in 1881.

Bron: Do Smit

Literatuur
• De volks- en kinderprent in de Nederlanden van de 15e tot de 20e eeuw, p. 268, cat.nr. 5
• Frederik Muller, De Nederlandsche geschiedenis in platen : beredeneerde beschrijving van Nederlandsche historieplaten, zinneprenten en historische kaarten, 4 delen, F. Muller, Amsterdam 1863-1882, dl. II (jaren 1702 tot 1795), p. 179, nr. 3981/5.

Click for large image

RP-P-OB-204.629_.jpg

1787 - 1822

Blad met 28 voorstellingen van winterse taferelen, van onder andere mensen die schaatsen, sleeën en ijsvissen. Onder elke afbeelding een tweeregelig vers. Genummerd rechtsboven: 39.

Titel (op object)
Kinders hier hebt gy tot u playsier
Van Jan en Lijs op 't ys vol zwier

Tekst onder afbeelding
Die het verste slaat die windt/

Houtsnede op papier, gekleurd in groen, paars, bruin, geel en oranje. Tekst in boekdruk. Blad: 410 x 326 mm

Uitgegeven door Jan Hendrik de Lange (vermeld op object) te Deventer. De prentmaker is anoniem.

Rijksmuseum, Amsterdam (RP-P-OB-204.629). Schenking van de heer F.G. Waller, Amsterdam, uit 1923

Literatuur
• De volks- en kinderprent in de Nederlanden van de 15e tot de 20e eeuw, p. 205, cat.nr. 39
• Frederik Muller, De Nederlandsche geschiedenis in platen

Bron: Do Smit

Click for large image

RP-P-OB-87.993_.jpg

1800 - 1850

Blad met 24 voorstellingen van kinderspelen. Onder elk plaatje een tweeregelig versje. Ca. 1800-1850. Genummerd rechtsboven: No. 24.

Bovenaan het blad
Hoe gy het spelen mint, vergeet het leeren niet,
Waar van ge in d'Ouderdom, de schoonste vruchten ziet

Onder de afbeelding
Blyf maar zo hoopeloos niet staan,
Je ziet ik sla den Bal fris aan.

Anonieme houtsnede uit de periode 1800 - 1850 met tekst in boekdruk op papier, gedrukt bij Weduwe C. Kok-van Kolm. Blad: 419 x 340 mm

Rijksmuseum (RP-P-OB-87.993). Verworven in 1881.

Bron: Do Smit

Literatuur
• De volks- en kinderprent in de Nederlanden van de 15e tot de 20e eeuw, p. 338, cat.nr. 24
• Frederik Muller, De Nederlandsche geschiedenis in platen : beredeneerde beschrijving van Nederlandsche historieplaten, zinneprenten en historische kaarten, 4 delen, F. Muller, Amsterdam 1863-1882, dl. III (jaren 1795 tot 1879), p. 148-149, nr. 6363/24.

Click for large image

RP-P-OB-200.809_.jpg

1819 - na 1842

Afbeelding uit een blad met 35 voorstellingen van winterse actviteiten, waaronder schaatsen, rijden in de arreslee, jagen en kolven. Onder elke afbeelding een tweeregelig vers. Blad is rechtsboven genummerd: No. 18

Titel
Hoe bar de winter is, hy geeft nochtans vermaak,
Als men maar schyven heeft, dat is de groote zaak
(Titel op object)

Tweeregelig vers onder de afbeelding:
Sla de Bal, ô Joost niet mis,
Schoon 't op 't Ys geen Zomer is

Het blad is uitgegeven door J. Wendel en Zoon (vermeld op object) te Amsterdam in de periode 1819 - na 1842. De prentmaker is anoniem.

Houtsnede op papier, gekleurd in geel, blauw en oranje. Tekst in boekdruk. Blad 417 x 331 mm

Rijksmuseum Amsterdam (RP-P-OB-200.809). Schenking van de heer F.G. Waller te Amsterdam in 1923.

Literatuur
• De volks- en kinderprent in de Nederlanden van de 15e tot de 20e eeuw, p. 337, cat.nr. 18

Bron: Do Smit

Click for large image

RP-P-OB-204.626_.jpg

1822 - 1849

Tussen 1822 en 1849 als plaat gedrukt bij uitgever Jan de Lange II te Deventer. De prentmaker is anoniem.

Blad met 28 voorstellingen van winterse taferelen, van onder andere mensen die schaatsen, sleeën en ijsvissen. Onder elke afbeelding een tweeregelig vers. Genummerd rechtsboven: N. 39.

De tekst onder de afbeelding luidt:
Wie het verste slaat, zal winnen,
En het spel op nieuw beginnen.

Houtsnede gekleurd in blauw, geel en oranje; tekst in boekdruk. Blad: 394 x 312 mm

Rijksmuseum, Amsterdam (RP-P-OB-204.626). Schenking uit 1923 van de heer F.G. Waller uit Amsterdam

Literatuur
• De volks- en kinderprent in de Nederlanden van de 15e tot de 20e eeuw, p. 205, cat.nr. 39

Bron: Do Smit

Click for large image

vanstaden_.jpg

1822 - 1850

Oblong centsprent met 4 x 7 omkaderde gedetailleerde houtsneden, met afbeeldingen van soldaten, boeren, een maaltijd, kaatsen, kolven, hooi inhalen, uit vrijen gaan, trouwen, feesten, een indiaan, degenslikker, muzikant met aangeklede dieren, vreemde volken, een slimme hond, sterke man, moordenaar (theater), rusten, jagen, strand, een verdwaalde reiziger, natuur, druiven, winter. Met verwijzingen naar God in de vierregelige rijmende onderschriften.

28 houtsneden. 34 x 47 cm (totale blad). Sjabloonkleuring met oranje, geel en blauw. Op gevergeerd papier gedrukt; enkele vlekken.

Tekst onder de afbeelding:
Het kolven kweekt gezondheid aan,
En is vermaaklijk tevens.
Op kermistijd is 't voor den boer
De schoonste vreugd des levens.

Titel: Ziet, lieve kindren! in deez' prent, Een reeks verscheidenheden, Hier wordt natuur en kunst vertoond, En 's landsmans werk en zeden
Uitgever: C.C.L. van Staden. Onderaan het vel: Te Amsterdam, bij C.C.L. van Staden, op de Waal bij de Oude Schans, no. 77
Prentnummer: B
Datering: 1822 - 1850 (gebaseerd op jaren van werkzaamheid van de uitgever/drukker)

Koninklijke bibliotheek, Den Haag

Bron: Do Smit

Click for large image

kolfspel-KONB14_SMC-K0087_X-detail-2.jpg

1822 - 1850

Prent met dezelfde specificaties als de vorige, echter uitgevoerd in andere kleuren.

Bron: Do Smit

Click for large image

RP-P-OB-204.414_.jpg

1831 - 1854

Wintersche vermakelijkheden (titel op object)

Blad met 30 voorstellingen van winterse taferelen en bezigheden, zoals schaatsen en sleeën. Onder elke afbeelding een onderschrift. Genummerd rechtsboven: No. 31.

Houtsnede gekleurd in blauw en oranje; tekst in boekdruk. Papier. 415 x 313 mm
De afbeelding vertoont afvallende overeenkomsten met 1787 - 1822, de foutieve manier waarop de kolfstok wordt vastgehouden inbegrepen

Tekst onder afbeelding
deeze mikt op het Paaltje.

Uitgever: Erve H. Rynders (vermeld op object) te Amsterdam. Prentmaker is anoniem

Rijksmuseum, Amsterdam (RP-P-OB-204.414). Schenking uit 1923 van de heer F.G. Waller, Amsterdam

Literatuur
• De volks- en kinderprent in de Nederlanden van de 15e tot de 20e eeuw, p. 282, cat.nr. 31

Bron± Do Smit

Click for large image

RP-P-OB-201.716_.jpg

1828 - 1913

Het kinderspel / Le jeu d'enfants (titel op object)

Blad met 24 voorstellingen (6 x 4) van kinderspelen uit de fondslijst van P.J. Brépols met het adres van de wederverkoper Erve Wijsmuller. Deze afbeelding is gedrukt met hetzelfde houtblok als de navolgende afbeelding.

6 x 4 houtsneden in rood, blauw en geel op papier. Tekst in boekdruk. 420 x 341 mm. Genummerd rechtsboven: n. 7.B

Onder elke afbeelding en onder de titel een tweeregelig vers in het Nederlands:
Bladtitel
HET KINDERSPEL / LE JEU D'ENFANTS
Neemt, kinderen, in dank mijn arbeid aan
Opdat hij vreugd in is en leerzucht doe ontstaan.

Onder de afbeelding
Drieje raak mijn bol niet, want
'K heb een kolfje naar mijn hand.

Rijksmuseum (RP-P-OB-201.716), in 1923 geschinken door de heer F.G. Waller, Amsterdam

Literatuur
• Kinderprenten van Brepols, p. 206, cat.nr 7
• De volks- en kinderprent in de Nederlanden van de 15e tot de 20e eeuw, p. 92, cat.nr 7

Click for large image

b128_.jpg

1833 - 1880

Centsprent met 6 x 4 omkaderde houtsneden, met afbeeldingen van kinderspel: kolven, soldaatje spelen, met poppen spelen, 'schoentjelap', kegelen, vliegeren, ballen, met de vogel op de kruk, bikkelen, acrobatiek, knikkeren, met de rommelpot, schommelen, hinkelen, hoepelen, over een kaars springen, verstoppertje (? jongen gebukt met hoofd in schoot vrouw), touwtje springen, tollen, vechten, boogschieten, spelen met goud papier, wandelen. Bevat tweeregelige rijmende onderschriften, alleen in het Nederlands.

24 houtsneden. 41 x 33 cm (voor alle 24 prenten) Sjabloonkleuring met rood, geel en blauw. Linkermarge beschadigd met beeld- en tekstverlies

Tekst onder de afbeelding:
Driesje raak mijn bol niet, want
'K heb een kolfje naar mijn hand.

Deze tekst is ook gebruikt in de uitgave van Wellens Delhuvenne (1834 - 1844).

Titel: Het Kinderspel / Le jeu d'enfants
Uitgever: Brepols & Dierckx zoon
Prentnummer: 7B
Datering: 1833 - 1880 (gebaseerd op jaren van werkzaamheid van de uitgever/drukker
Vervaardigingsplaats: Turnhout

Koninklijke bibliotheek, Den Haag

Literatuur
• De Meyer (Volks- en kinderprent), p. 92 (Brepols 7)
• Vansummeren, p. 206, nr. 7 (niet deze variant)

Bron: Do Smit

Click for large image

kolfspel-KONB14_BORMS0586_X-detail-300x289.jpg

1834 - 1844

Centsprent tussen 1834 en 1844 uitgegeven door Wellens Delhuvenne.

De tekst onder de afbeelding is tweetalig en luidt:
Driesje raak myn bal niet, want
Ik heb een kolfje naar myn hand.
Ne bougez pas mon boulet
Car il est fort bien posé.

Het Nederlandse deel van deze tekst is ook gebruikt in de uitgave van Brepols & Dierckx zoon (1833 - 1880)

Bron: Do Smit

Click for large image

RP-P-OB-200.761_.jpg

1835 - 1837

Blad met 24 voorstellingen van kinderspelen, waaronder hoepelen, paardje spelen en haasje over. Onder elke afbeelding een tweeregelig vers. Genummerd linksboven: No. 70.

Bovenaan het blad
Gy, kindren! die het spel bemind,
Leef vrolyk, lustig, welgezind;
Wil altijd zaam uw Vreugde deelen,
Maar nimmer met elkaar krakeelen

Onder de afbeelding
Het spelen is met ons gedaan,
Want wy als mannen Kolven gaan.

Anonieme houtsnede. gekleurd in geel, groen, blauw en oranje, met tekst in boekdruk. Tussen 1835 en 1837 uitgegeven door W. Thompson te Rotterdam.

Rijksmuseum (RP-P-OB-200.761), in 1923 geschonken door F.G. Waller te Amsterdam

Literatuur
• De volks- en kinderprent in de Nederlanden van de 15e tot de 20e eeuw, p. 316, cat.nr. 70

Click for large image

RP-P-OB-200.416_.jpg

1842 - 1866

Blad met 24 voorstellingen van kinderspelen en bezigheden voorgesteld met Cupido's, zoals knikkeren, hoepelen en vissen. Onder elke afbeelding een tweeregelig vers. Genummerd rechtsboven: No. 13.

Bovenaan blad
Jonkheid wilt gy spelen leeren
Kom met Cupido verkeeren
Want hy wint van ieder prys
Niemand is hem te wys

Onder de afbeelding
Cupido Kolft hier met zyn maat,
Wie dat het eerst aan 't Paaltje slaat.

Anonieme houtsnede, tussen 1842 en 1866 uitgegeven door Weduwe C. Kok-van Kolm. 392 x 323 mm

Rijksmuseum (RP-P-OB-200.416). Schenking uit 1923 van de heer F.G. Waller te Amsterdam

Bron: Do Smit

Literatuur
• De volks- en kinderprent in de Nederlanden van de 15e tot de 20e eeuw, p. 337, cat.nr. 13

Click for large image

RP-P-OB-200.431_.jpg

1842 - 1866

Blad met 28 voorstellingen van landelijke taferelen tijdens de verschillende jaargetijden. Onder elke afbeelding een onderschrift. Genummerd rechtsboven: No. 21.

Bovenaan het blad
Elk jaargety, ô lieve jeugd.
Schenkt somtyds ons vermaak en vreugd

Onder de afbeelding
ik sla de Kolf bal aan den Paal,

Anonieme houtsnede met tekst in boekdruk op papier, tussen 1842 en 1866 uitgegeven door Weduwe C. Kok-van Kolm te Amsterdam

Rijksmuseum (RP-P-OB-200.431), in 1923 geschonken door de heer F.G. Waller te Amsterdam

Bron: Do Smit

Literatuur
• De volks- en kinderprent in de Nederlanden van de 15e tot de 20e eeuw, p. 337, cat.nr. 21

Click for large image

no111_.jpg

1848 - 1881

Centsprent met 6 x 3 houtsneden, met afbeeldingen van sport en spel: kolven, vliegeren, boogschieten, vogels africhten op de kruk, schaatsen, trommelen, hinkelen, schommelen, schermen, op een hobbelpaard rijden, vissen, kegelen, knikkeren, vogels lokken, hoepelen, blindemannetje spelen, wippen, tollen. Bevat tweeregelige rijmende onderschriften.

18 houtsneden. 38 x 30 cm (totale vel). Sjabloonkleuring rood, geel, blauw en groen. Enkele scheuren en andere kleine beschadigingen gerepareerd op verso.

Tekst onder de afbeelding:
Kolven is een heerlijk spel,
Ten minste mij bevalt het wel.

Titel: Kolven is een heerlijk spel (titel is ontleend aan het onderschrift van de eerste afbeelding)
Uitgever: Lutkie en Cranenburg
Prentnummer: 111
Datering: 1848 - 1881 (gebaseerd op jaren van werkzaamheid van de uitgever/drukker)

Koninklijke bibliotheek, Den Haag

Literatuur
• De Meyer (Volks- en kinderprent), p. 229 (Lutkie & Cranenburg 111)

Bron: Do Smit

Click for large image

kolfspel-KONB14_BORMS0065_X-detail-294x300.jpg

1866 - 1897

Tussen 1866 en 1897 als plaat 105 gedrukt bij Beersmans.

De tekst onder de afbeelding is tweetalig en luidt:
Ille, pille 'k sluit mijn kot
Boule, boule, ferme le trou

Bron: Do Smit