NGA Early Golf Webmuseum
Click for large image

unnamed_.jpg

Anoniem, ca. 1700

Anoniem ijsgezicht met ijscolvers, ca. 1700.

Pastel op perkament met een voorstelling van een winterlandschap waarin op een bevroren vaart enige colvers staan afgebeeld. Midden op de voorgrond een ingevoren schuit, rechts hoge bomen en gebouwen, waarvoor links nog een vaartuig ligt. Links langs de oever huizen en twee molens. Niet gesigneerd.

Pastel op perkament. Drager 33,7 x 43,6 cm; dagmaat 34,7 x 44,7 cm; met passe-partout 42,5 x 60 cm

Museum De Lakenhal, Leiden (S 179); geschonken door Mr. N.L.J. van Buttingha Wichers, 1891

Bron: Do Smit

Click for large image

GolfvorHausWohnungVoerde_.jpg

H. Golt, 1706

'Ein noch weit kunstfertigeres Tee zeigt das erste Golfbild aus Deutschland, ein Ölgemälde von H. Golt aus dem Jahre 1706. Es zeigt Haus Wohnung, eine ehemalige Wasserburg in der Nachbarschaft der Stadt Voerde am Niederrhein. Im Garten des Anwesens ist der Sohn des Schlossherrn, Johann Carselis von Ulft genannt Doornick, im Begriff, einen Golfball von der Spitze eines Tee abzuschlagen, bei welchen die Flugbahn des Balles gleichsam vorgezeichnet ist. Verräterich ist hier der Beiname des Schlossherrn, dessen Familie sich ihm zufolge von dem Örtchen Doornik herleitet, das in etwas mehr als 16km Luftlinie nördlich von Afferden liegt. Es kann also sein, dass wir in Golts Gemälde einen Reflex des Spiels wiederfinden, wie es zu Pieters Zeit in Geldern gespielt wurde.'

STEAG Walsum Immobilien AG, Dinslaken, Dr. Hans-Rudolf Jürgen

Quelle: Heiner Gillmeister in 'Über den Ursprung des Golfspiels' (zie publicaties op deze website)

Click for large image

0046.jpg

Willem van Mieris, 1718

Nederlands

De rarekiek (door Willem van Mieris in 1718 ' 't Fraay Curieus' genoemd). In een interieur toont een rondtrekkende Savooiaard een kijkkast ten overstaan van een familie met kinderen. In de rarekiek zijn scènes voorgesteld, wellicht uit een ridder- of andere populaire roman. De kamer staat vol huisraad: een spinnewiel, manden met fruit, speelgoedmolentjes, een mand, sloffen en een emmer met een bezem. Tegen de rechterwand staat een rij vaten waarop iemand een bord met vis heeft neergezet. Aan de rechtermuur een schilderij, tegen de achterwand een rek met kruiken. Aan het plafond hangt een vogelkooi. Op de voorgrond ligt een kinderkliek met houten colf (...!) en een houten bal.

Olieverf op paneel. 58 x 49 cm

Signatuur en datum: W. Van Mieris Fec Ano 1718

Rijksmuseum, Amsterdam (SK-A-4941)

Bron: Saar Nijs, ^Robin Bargmann

Literatuur
 A farewell to Ronald de Leeuw : his favourite acquisitions for the Rijksmuseum, p. 58-59 met afb.,
 Nederlandse kunst in het Rijksmuseum 1700-1800, p. 54-55, cat.nr. 13
 De Hollandse fijnschilders van Gerard Dou tot Adriaen van der Werff [ : 1 1989a], , cat.nr. 24
 Het Rapenburg : geschiedenis van een Leidse gracht, deel II, p. 443 nr. 9, p. 369
 Treasures of art in Great Britain : bein an account of the chief collections of paintings, drawings, sculptures, illuminated mss., and c., vol. II, p. 252
 A catalogue raisonné of the works of the most eminent Dutch, Flemish and French painters : in which is included a short biographical notice of the artists, with a copious description of their principal pictures : a statement of the prices at which such pictures have been sold at public sales on the continent and in England : a reference to the galleries and private collections, in which a large portion are at present; and the names of the artists by whom they have been engraved; to which is added a brief notice of the scholars and imitators of the great masters of the above schools, Vol. I, nr. 35 en supplement (1842), nr. 35
 Ter herinnering aan Rob Noortman, p. 74, afb. 4
 'Recent acquisitions at the Rijksmuseum, Amsterdam', The Burlington Magazine (November 2000), p. 733 met afb. XI.
 'Keuze uit de aanwinsten', Bulletin van het Rijksmuseum 47 (1999) 2/3, p. 214-115 met afb., nr. 1.
 G. Jansen, 'De rarekiek', Bulletin Vereniging Rembrandt 9 (1999) 1, p. 20-22 met afb. in kleur.
 Rijksmuseum Kunstkrant (juni/juli 1999) 4, p. 10-11 met afb. in kleur.
 C.W. Fock, 'Willem van Mieris en zijn mecenas Pieter de la Court van der Voort', LKJ 2 (1983), p. 277.

Click for large image

Mieris_-Willem-van---Interi.jpg

Willem van Mieris, 1719

Monkeys in an Interior by Willem van Mieris, 1719.

Een groep apen in mensenkleren zit in een volledig ingerichte kamer rond een met servies gedekte tafel. Bij het drinken van hun thee en koffie en het verorberen van gebakjes wordt gemoedelijk gekout. In de achtergrond wordt een apenechtpaar in voorname burgerkledij verwelkomd door de heer des huizes. De uitbeelding van het interieur is uitzonderlijk gedetailleerd. Allerhande borden en vazen van Delfts blauw staan in een bordenrek, op de kroonlijsten boven het bed en op de schoorsteenmantel. Met de rijk gedekte koffietafel in het midden, de ronde tafel met ham, brood, glazen en pijpen links op de voorgrond, het speelgoed rond het kinderstoeltje met apenkindertjes, een rammelaar, een paardje op wielen, een hamertje, een aarden potje en kunstig gevlochten manden schildert het tafereel de alledaagse werkelijkheid in een voor die tijd ongebruikelijke wijze. In schril contrast met dit realistische interieur staat daar het gezelschap zelf, dat ogenschijnlijk uit chimpanseeachtige apen bestaat, die niet alleen als mensen gekleed gaan, maar zich ook uitsloven om zich als mensen te gedragen.
Apenvoorstellingen waren in de 17de eeuwse literatuur en kunst gemeengoed. Zij waren bedoeld als parodie op menselijke eigenschappen en activiteiten en om op humoristische wijze negatieve eigenschappen uit te beelden. De geschiedenis van het apentafereel begint al in de vroege Middeleeuwen. Traditioneel gold de aap als symbool voor de 'luxuria' (genotzucht) en figureerde aldus, zowel individueel als in groepen, in taferelen van 'de omgekeerde wereld' waarin allerlei situaties uit het menselijk leven werden uitgebeeld.
Het bekendst zijn de apenschilderijen van David Teniers II (1610 - 1690), die met grote spitsvondigheid apen in genotzuchtige poses portretteerde. Een schilderij van Nicolaes van Veerendael (1640 - 1691), dat zich eveneens in de Dresdense collectie bevindt, vertoont thematisch grote gelijkenis met de schilderijen van Teniers. Willem van Mieris heeft echter geen gebruik gemaakt van deze traditionele, dankzij Teniers wijd verbreide motieven, maar beperkte zich tot apen die simpelweg koffie en thee drinken.
Toen Willem van Mieris dit werk in 1719 schilderde, was het drinken van koffie in de Nederlanden nog niet algemeen gebruikelijk. Koffie drinken raakte in Europa pas in de 17de eeuw in zwang, maar werd pas vanaf 1693 via Londen in Holland ingevoerd. Aan het begin van de 18de eeuw openden de eerste koffiehuizen in Amsterdam en Rotterdam hun deuren. Koffie werd gedronken in kleine slokjes, sterk gekruid met gember, kruidnagel, kaneel en honing. In Willem van Mieris' schilderij wordt het drinken van koffie door het gebruik van apen van modieuze nouveauté gedegradeerd tot louter zottigheid.
Een 18de eeuws spreekwoord beschrijft beeldend hoe men indertijd over het thema koffie dacht. Hierin wordt vooral duidelijk welke erotiserende eigenschappen aan koffie werden toegedicht: 'heet als vuur, zwart als de zonde, zuiver als een engel en zoet als de liefde - zo moet de koffie zijn!' Dit verklaart in Willem van Mieris' schilderij een keur aan motieven met een scabreuze betekenis, zoals de vogelkooi boven tafel, de voetstoof als vrouwenlieveling, en niet in de laatste plaats de opvallend in de voorgrond geplaatste mand met perziken. Voor de erotische uitleg van de perzik, die veelvuldig in bordeelscenes voorkomt, zijn tal van voorbeelden. De Franse schrijver François Rabelais (1494 - 1553), die in de 17de eeuw in Nederland graag gelezen werd, gebruikte in zijn humanistische vertelling Gargantua et Pantagruel uit 1535 de 'apricot fendu' (gespleten abrikoos) als aanduiding voor het vrouwelijke geslachtsorgaan. Als geheel is deze voorstelling derhalve op te vatten als een amusante, maar tevens moraliserende waarschuwing tegen genotzucht.

Op de voorgrond liggen een houten kinderkliek met bal, symbool voor een verwaarloosde opvoeding door de ouders resp. de vader.

Literatuur
 Catalogus Dresden 1856, p. 219.
 Schäfer 1860, II, p. 449.
 Catalogus Dresden 1908, p. 572
 Elen-Clifford Kocq van Breugel 1985, p. 153 e.v..
 Fock, C. Willemijn. Het Nederlandse interieur in beeld 1600-1900. Zwolle: Waanders Uitgevers, 2001.
 Knoppers, Adriana. In de kraam. Wetenswaardigheden over oud-Nederlandse kraamgebruiken. Zoetermeer: Nutricia, 1975.
 Laabs, Annegret. De Leidse fijnschilders uit Dresden. Zwolle: Waanders, Uitgevers, 2001.
 Landwehr, John. De Nederlander uit en thuis. Spiegel van het dagelijkse leven uit bijzondere zeventiende-eeuwse boeken. Alphen aan den Rijn: A.W. Sijthoff,1981.
Montijn, Ileen. Tussen stro en veren. Het bed in het Nederlandse interieur. Wormer: Immerc bv, 2006.

Gesigneerd en gedateerd middenonder: W. van Mieris.F.Anno 1719
Olieverf op eikenhout. 28.6 x 48 x 0,9 cm

Staatliche Kunstsammlungen Dresden (vanaf 1817)
Aangekocht op de veiling van Wassenaer-Obdam in Den Haag op 19 augustus 1750, nr. 58, voor ƒ 227. Op een onbekend tijdstip in de Dresdense collectie terecht gekomen. Vanaf 1817 in de galerij nr 1777.
Restauratie: 1868 (Protokollband 3, p. 172)

Bron: ^Robin Bargmann

Click for large image

405946_256312_ORI_0_0.jpg

Willem van Mieris, 1732

An Old Man and a Girl at a Vegetable and Fish Stall by Willem van Mieris (1662 - 1732)

An old man and a girl at a vegetable and fish shop by van Mieris was acquired by George IV in 1805, and is a ‘niche’ composition as developed by Dou. The same illusionistic devices are used here - the stone arch with a ledge and a sculpted relief below with a looped curtain in the arch. Similarly, the artist destroys the illusion by placing objects in the immediate foreground. Immense effort has been lavished on rendering the textures of the different goods on display: dried herrings, gingerbread, walnuts on the ledge; mushrooms and dried fish suspended on either side of the arch; golf clubs and apples in front of the ledge; with additional fruits and gingerbread figures within the shop itself. The painting of the different types of baskets, metal containers and fabrics is a virtuoso display of pictorial skills. A touch of humour is provided by the rat (invisible to the figures in the shop) munching away at an apple at the lower edge, and human interest by the old man and the young woman who engage in their own private dialogue. Even if the brandishing of the clay pipe has erotic overtones, the old man’s gesture indicating the weights on the ledge is difficult to interpret.

The sculpted relief is reminiscent of that used by Dou in several of his compositions and recurs in other paintings by Willem van Mieris - for example The Dairy in the Staatliche Museen, Kassel, of 1705 and The Grocer’s Shop in the Mauritshuis, The Hague of 1717. Another relief of tritons and nereids was also used by the artist (see, for example, A woman and a fish-pedlar in a kitchen, 1713, in the National Gallery, London). Since Willem van Mieris is known to have made designs for reliefs, it is likely that he used his own imagination rather than copying specific examples.

It has been suggested that The Greengrocer in the Wallace Collection, London, might have been a pendant to the present picture.

Note the varied collection kolf en mall clubs in the lower left corner.

Oil on panel. 38.7 x 32.0 cm. Signed and dated 1732

Royal Collection Trust. Acquired by George IV when Prince of Wales in 1805

Additional creators:
William Thomas : London (frame maker)

Bron: ^Robin Bargman

Click for large image

William_Mosman.jpg

t.a. William Mosman, ca. 1749

English, Nederlands

English
Sir James Macdonald 1741 - 1766 and Sir Alexander Macdonald 1744/1745 - 1795; about 1749. Attributed to William Mosman (c. 1700 - 1771)

The two boys, James on the right and Alexander on the left, were the sons of Sir Alexander Macdonald of Macdonald, a great Highland chieftain with estates on the Isle of Skye. James is shown with his gun, Alexander is playing golf. Golf was already a well-established pastime in Scotland by this time. The children wear three different patterns of tartan between them, as individual family or clan patterns did not become widely established until the end of the eighteenth century.

Mosman was probably born in Aberdeen and became a pupil of Francesco Imperiali in Rome in 1732. He spent about six years in Italy but he visited Aberdeen in 1738 and painted several portraits of the Duff family. He returned permanently to Scotland in 1740. In the early 1750s Mosman moved north, settling in Aberdeen, where he set up a drawing academy in the early 1760s.

Medium Oil on canvas. 69.50 x 58.00 in; 176,50 x 147,30 cm.

Scottish National Portrait Gallery (PG 2127)

Nederlands
Mac Donalds kinderen uit circa 1750 door William Mosman. Tot enkele jaren gelden werd dit schilderij abusievelijk toegeschreven aan Jeremiah Davidson.

Afgebeeld zijn Alexander, 1st Lord Macdonald (c. 1745 - 1795) en zijn broer Sir James Macdonald of Sleat, 8th Bart (overleden in 1766)

Uit dit schilderij blijkt de belangstelling voor colf bij de gegoede klasse. Ze spelen met een 'Schotse kliek'.

Scottish National Portrait Gallery

Bron: Cees van Woerden, Golf & Kolf, zeven eeuwen geschiedenis. ISBN 90-71542-77-7.

Click for large image

anoniem_.jpg

Anoniem, ca. 1780

Anoniem ijsgezicht, ca. 1780.

Gouache met de voorstelling van een ijsgezicht. In het midden staat een hoog kasteel met links aangebouwde huizen. Rechts de gevel van een herberg, met het uithangbord "D. Swaen", daaronder een bord met een zwaan. Uit het venster rechts hangt een man naar buiten. Vele mensen bewegen zich per schaats of ar over het ijs. Uiterst links is een dorpsgezicht met links een molen te zien. In het midden vooraan is een man aan het colven. Niet gesigneerd.

Gouache, inkt, perkament. Geschilderd. Drager 18,6 x 25,3 cm; dagmaat 20 x 26,4 cm; met passe-partout 30 x 42,5 cm

Museum De Lakanhal, Leiden (S 203), geschenk van Mr. N.L.J. van Buttingha Wichers, 1891

Bron: Do Smit

Click for large image

schweickhardt_102_.jpg

Hendrik Willem Schweickhardt, 1789

IJsvermaak uit 1789, door Hendrik Willem Schweickhardt (1746 - 1797, Duitsland)

42,5 x 63,7 cm

Veilingen
• Christie's London, 11 december 1981, Lot 3

Bron: Stichting NGA Early Golf, beeldcollectie van Steven J.H. van Hengel

Click for large image

Hermanus_Numan__1808_.jpg

Hermanus Numan, 1808

IJsvermaak op de stadsgracht buiten de Heiligewegspoort te Amsterdam uit 1808 door Hermanus Numan (1744 - 1820)

Bron: Do Smit

Click for large image

aertvanderneer002_.jpg

Anoniem, ws. 19e eeuw

Anoniem schilderij naar Aert van der Velde resp. Jacques Aliamet. Waarschijnlijk 19e eeuw

Olieverf op paneel. 30 x 38 cm

Particulier bezit. Voorheen: Martin J.W. Hutton, Luxford House, Ninfield, Battle, East Sussex TN 33 9NJ, Verenigd Koninkrijk

Bron: Stichting NGA Early Golf

Click for large image

Anthonie_van_den_Bosch.jpg

Anthonie van den Bosch

Eind 18e of begin 19e eeuws schilderij van Anthonie van den Bosch (1763 - 1838).

Rijksmuseum, Amsterdam

Click for large image

Kolfspeler_.jpg

Anoniem, ca. 1830-1840

Schilderij 'De Kolfspeler', afkomstig uit de biljartkamer van de 'Groote of Oranje Societeit' te Zutphen.
Deze societeit is opgericht in 1763 en daarmee een van de oudste van ons land. Tot in de 2e helft van de 19e eeuw is er gekolfd. In de biljartkamer van deze societeit hangt dit schilderij met de afbeelding van een kolver. De schilder en het jaartal zijn niet bekend.

In 2008 is de afbeelding van dit schilderij ter datering aangeboden aan Bianca du Mortier, conservator van het Rijksmuseum te Amsterdam. Haar conclusie: Het blauwe pak doet denken aan het uniform van een bediende, zeker met de zilveren knopen. Datering ongeveer in de jaren 1830 - 1840. Op een foto van het bediend personeel uit 1886 heeft ook daar het kostuum een gekleurde kraag en in het jubileumboekje waar in de historie van 225 jaar “Groote of Oranje Societeit”is beschreven wordt ook een hoofdstuk gewijd aan de kastelein en knechts en daar staat dat het personeel een lichtblauwe kraag op rok of buis moesten dragen. Men is in de 19e eeuw niet gelukkig met het aannemen van kasteleins, alleen van1825 tot 1844 is men zeer content met L.Fahro.

Zutphen
Fragment uit het dagboek van Jacob van Lennep, die in 1823 samen met Van Hogendorp een voettocht door Nederland maakten:
In de Sociëteit gekomen vonden wij van Rappard met wien wij wijn dronken, en zagen in de nabijgelegen kolfbaan den heer Kretschmar die terug in stad gekeerd ons zeer vele inlichtingen gaf nopens zijne fabriek te Deventer.

Zutphen telde in 1814 een tweede kolfbaan: Hof genaamd Vredeburg met kolfbaan, even buiten de Spittalpoort aan de Groote Weg.

Uit: Kleine historie van 225 jaar Groote- of Oranjesociëteit Zutphen 1763-1988 op pagina 69 van C.F.J.Schriks:
In 1817 werd de kolfbaan van de Groote of Oranje Sociëteit ondanks de hoge kosten toch hersteld. Voor het herstel van de kolfbaan in 1853 werd zelfs een lening uitgeschreven.

Olieverf op doek. 60 x 75 cm

Bron: Dirk Spijker, Do Smit
Foto: Tom Bierman, Eilko Sickinghe, Michiel Eijkman

Literatuur
• Colf Kolf Golf, Early Golf - Vroeg Golf door Do Smit en Michiel Eijkman, p. 59. ISBN 978-90-78920-27-4, 2016

Click for large image

charles_van_beveren_1824-1850.jpg

Charles van Beveren, ca. 1828 - 1830

19de-eeuwse variatie van het schilderij 'Sintnicolaasavond' van Jan Steen, vervaardigd door Charles van Beveren (1809 - 1850).

Amsterdam Museum

Bron: Do Smit

Click for large image

1836-_Carl_Straub.jpg

Carl Straub, 1836

Wintertafereel, door Carl Straub (geboren 1805 in Duitsland). Geen verdere details bekend.

Het kind links bij de hond draagt een colfstok onder de rechter arm. Waarschijnlijk heeft een 17e-eeuws schilderij model gestaan voor deze uitvoering.

Bron: Pius Muskens

Click for large image

aawawa_.jpg

Reinier Craeyvanger

19de-eeuwse variatie van het schilderij 'Sintnicolaasavond' van Jan Steen, vervaardigd door Reinier Craeyvanger (1812 - 1880).

Amsterdam Museum

Bron: Do Smit

Click for large image

Jan_van_Os_.jpg

Jan van Os

Een winterlandschap, door Jan van Os (1744 - 1808)

Olieverf op paneel. 27 x 35,2 cm

Particuliere collectie (veiling: Sotheby's)

Bron: Do Smit

Click for large image

ZOV_04385_kopie.jpg

De Zwaan, ws. 19e eeuw

Interieur van herberg 'De Zwaan' te Zaandijk met kolfbaan en doorkijk op de biljartkamer. Anoniem.

Het koffiehuis 'De Zwaan' heeft gestaan aan de Lagedijk te Zaandijk, aan de Zaanzijde, even ten noorden van het Guispad. In 1978 is het gesloopt.

Olieverf op textiel.
Hoogte 30 cm; breedte 45 cm.

Foto: Jan Laan

Bron: Zaans Museum, Honig Breethuis (voorheen Zaanlandse Oudheidkundige Verzameling) ZOV-01540. Zie ook de rubriek Colofon en Sponsors onder Sponsors in natura.

Click for large image

roell.jpg

Charles Altamount Doyle, 1876

Wintersport op Duddingston Loch uit 1876 van Charles Altamount Doyle (1832-1893).

C.A. Doyle was een Victoriaans schilder en de vader van de bekende detective schrijver Sir Conan Doyle. Op dit chaotische schilderij moet zijn zoon zijn afgebeeld ergens tussen de menigte op het ijs. Op de voorgrond, ongeveer in het midden, zien we een paar mensen met een kolfstok zwaaien. Links van het bordje op de voorgrond een heer in het zwart met een kolfstok (of is het een golf club?).

Potlood, pen, inkt en waterverf.

Christie's Images Ltd.

Bron: Jaap Röell