Webmuseum Colf & Kolf
Click for large image

010001000614_.jpg

Maliebaan Amsterdam, 1725

Beschrijving Het Watergraafs of Diemer-Meer
Kaart van de Watergraafsmeer. Gegraveerd door Daniel Stoopendaal. Schaal ca. 1:10.000. Uitgegeven door Andries en Hendrik de Leth, kunsthandelaars op de Beurssluis in de Visscher. De kaart werd opgenomen in Het Verheerlykt Watergraefs- of Diemer-Meer, By de Stadt Amsterdam (...), beschreven door Matthaeus Brouërius van Niedek. Oriëntatie: zuid boven.

De Maliebaan was gesitueerd in het midden van Het Watergraafs- of Diemer Meer (zie de volledige kaart voor een correcte oriëntatie).

Vervaardiger
• Daniël Stopendaal - graveur
• A. en H. de Leth - uitgever

Stadsarchief Amsterdam (010001000614 - http://stadsarchief.amsterdam.nl/archief/10001/89)

Literatuur
• Watergraafsmeer, J.H. Kruizinga, afb. 25. 1971.
Bron: Do Smit

Click for large image

Amsterdam1770_.jpg

Maliebaan Amsterdam, 1770

Plattegrond van Amsterdam met Watergraafsmeer en Diemermeer uit 1770

Nieuwe kaart van de wydberoemde koopstat Amsteldam met deszelfs gebied : beneevens alle de plaisante weegen en paden buiten de stat, als naa Diemen, de geheele Diemer Meer, alsmeede naa Slooterdyk en den Overtoom / P. de Mol fecit et sculpsit, Te Amsteldam : by Jan Mol, en Compagnie, 1770
De Maliebaan vinden we binnen de rode cirkel.

Bron: Do Smit

Click for large image

010097011027_.jpg

Maliebaan Amsterdam, 1725

Vryheit Blyheit, van achteren over de Waterkom naar voren en de Malie baen te zien.
Vüe de Vryheit Blyheit du Coté de Bassin vers le Mail.

De tuin van buitenplaats "Vrijheid Blijheid", gezien naar het huis en de Maliebaan.

Ets, vervaardigd door Daniël Stopendaal in 1725

Amsterdam Archief (010097011027)

Bron: Do Smit

Click for large image

010094006086_.jpg

Maliebaan Amsterdam, 1725

Buitenrust, gezicht van 't Huis naer de Malie baen.
Buitenrust, Vüe depuis la Maison jusques au Mail.

De buitenplaats Buitenlust, gelegen tussen de Maliebaan en de Kruislaan.

Prent, vervaardigd door A. en H. (Hendrik) de Leth, naar een tekening van Daniël Stopendaal

Amsterdam Archief (010094006086)

Bron: Do Smit

Click for large image

010094006089.jpg

Maliebaan Amsterdam, 1725 (1)

English, Nederlands

English
In 1651, the alley of Amsterdam, 650 metres long, was laid fairly far away from town. The Amsterdam people were not very eager to play this game. In the middle of the 18th century the interest of the players diminished so much that the course was mainly in use for Sunday afternoon strolls.

Engraving by Daniël Stopendaal.

Stadsarchief Amsterdam

Literature
• Games for Kings & Commoners, Part Two, p. 123. 2014. ISBN 978-2-9540069-2-5 (choullaetclava@orange.fr)

Nederlands
Gesigt de Malie Baen geleege in de Diemermeer buyten Amsterdam. De Maliebaan in de Watergraafsmeer, gezien vanaf de Middenweg. Kopie naar de prent uit Het verheerlykt Watergraafs- of Diemermeer.

Datering: 1725
Herkomst: Stadsarchief; Collectie Atlas Dreesmann
Documenttype: prent
Vervaardigers: IJsack Greve (uitgever), Hendrik de Leth (etser), Daniël Stopendael (tekenaar) en A. en H. de Leth (uitgever)
Geografische naam: Maliebaan
Afbeeldingsbestand: 010094006089

Bron: Stadsarchief Amsterdam, beeldbank

Click for large image

010097002676.jpg

Maliebaan Amsterdam, 1725 (2)

English, Nederlands

English
In 1651, the alley of Amsterdam, 650 metres long, was laid fairly far away from town. The Amsterdam people were not very eager to play this game. In the middle of the 18th century the interest of the players diminished so much that the course was mainly in use for Sunday afternoon strolls.

Engraving by Daniël Stopendaal.

Stadsarchief Amsterdam

Literature
• Games for Kings & Commoners, Part Two, p. 123. 2014. ISBN 978-2-9540069-2-5 (choullaetclava@orange.fr)

Nederlands
Gesigt de Malie Baen geleege in de Diemermeer buyten Amsterdam. De Maliebaan in de Watergraafsmeer, gezien vanaf de Middenweg. Kopie naar de prent uit Het verheerlykt Watergraafs- of Diemermeer.

Datering: 1725
Herkomst: Stadsarchief; Collectie Atlas Dreesmann
Documenttype: prent
Vervaardigers: IJsack Greve (uitgever), Hendrik de Leth (etser), Daniël Stopendael (tekenaar) en A. en H. de Leth (uitgever)
Geografische naam: Maliebaan
Afbeeldingsbestand: 010094006089

Bron: Stadsarchief Amsterdam, beeldbank

Click for large image

010097011013_.jpg

Maliebaan Amsterdam, 1725

Beschrijving Gezicht van 't Huis naar de Voor poort en Maliebaan. De buitenplaats van de weduwe van Floris Koopman, gezien vanaf het voorplein naar de Maliebaan.

Vervaardiger
• Daniël Stopendaal (etser)

Stadsarchief Amsterdam (010097011013; http://stadsarchief.amsterdam.nl/archief/10097).

Bron: Do Smit

Click for large image

0010.jpg

Maliebaan Amsterdam, 1725

English, Nederlands

English
This drawing of from the 'Herberg (= inn) aan de Maliebaen' shows that the public house was still popular with the Amsterdam people. The number of active players diminished at that time.

Daniël Stopendaal, 1725.

Stadsarchief Amsterdam

Literature
• Games for Kings & Commoners, Part Two, p. 124. 2014. ISBN 978-2-9540069-2-5 (choullaetclava@orange.fr)
• Games for Kings & Commoners, Part Three, p. 113. 2015. ISBN 978-2-9540069-3-2 (choullaetclava@orange.fr)

Nederlands
De Herberg aan de Malie Baen
De Maliebaan gezien in westelijke richting. Rechts is de Schagerlaan.

Datering: 1725
Herkomst: Stadsarchief; Collectie Stadsarchief Amsterdam: tekeningen en prenten
Documenttype: prent
Vervaardiger: Daniël Stopendael (etser)
Geografische naam: Schagerlaan; Maliebaan
Afbeeldingsbestand: 010097002678

Bron: Stadsarchief Amsterdam, beeldbank

Literatuur
• Games for Kings & Commoners, Part Two, p. 124. 2014. ISBN 978-2-9540069-2-5 (choullaetclava@orange.fr)

Click for large image

010097004803_.jpg

Maliebaan Amsterdam, ca. 1725

De Maliebaan gezien in westelijke richting, met rechts de Herberg en de ingang Schagerlaan.

Ets van Daniël Stopendaal uit ca. 1725

Beeldbank Amsterdam (010097004803)

Bron: Do Smit

Click for large image

010097004802.jpg

Maliebaan Amsterdam, ca. 1725

De Lust-plaas Buytenrust, inde Diemermeer aan den Kruys-wegh, siende van de Malie-baan naar 't huys .
Gelegen tussen de Kruislaan en de Maliebaan, gezien vanaf de Maliebaan.

Datering: 1725 (ca.)
Herkomst: Stadsarchief; Collectie Stadsarchief Amsterdam: tekeningen en prenten
Documenttype: prent
Vervaardiger: Daniël Stopendael (etser)
Geografische naam: Maliebaan; Kruislaan
Afbeeldingsbestand: 010097004802

Bron: Stadsarchief Amsterdam, beeldbank

Click for large image

010097004806_.jpg

Maliebaan Amsterdam, ca. 1725

Beschrijving De Buyteplaats Starrenbosch, in de Diemermeer aan den Kruys wegh achter de Malie-baan. • De tuin van de buitenplaats Starrenbosch, gezien vanaf de Maliebaan. Op de voorgrond, op de Maliebaan, elegant geklede wandelaars en een gezelschap in een reiskoets.

Vervaardiger
• Daniël Stopendaal (etser)
• IJsack Greve (uitgever)

Stadsarchief Amsterdam, Serie: Canon Amsterdam Buitenplaatsen (010097004806; http://stadsarchief.amsterdam.nl/archief/10097)

Click for large image

010094006087_.jpg

Maliebaan Amsterdam, 1725

Beschrijving De Lustplaats Buytenrust, aan de Kruyswegh in de Diemermeer van achteren uytkomende tegen de Malie baan. De Kruislaan gezien in noord-oostelijke richting, met links de buitenplaats Buytenrust. Ets uit: Mattheus Brouërius van Nidek, 't Verheerlykt Watergraafs- of Diemermeer [...]. naar 't leven getekent door Daniël Stoopendaal, Amsterdam 1725.

Vervaardiger
• IJsack Greve (uitgever)
• Daniël Stopendaal (tekenaar)

Stadsarchief Amsterdam, Collectie Atlas Dreesmann (010094006087; http://stadsarchief.amsterdam.nl/archief/10094)

Bron: Geert & Sara Nijs

Literatuur
• Games for Kings & Commoners, Part Two, p. 125. 2014. ISBN 978-2-9540069-2-5 (choullaetclava@orange.fr)

Click for large image

010097002151_.jpg

Maliehuis Amsterdam, ca. 1750

Maliehuis aan de maliebaan te Amsterdam, ter hoogte van de tegenwoordige Jennerstraat. Rond 1750 vervaardigd door H.P. (Herman) Schouten (1747 - 1822)

Gemeente Amsterdam, Stadsarchief (010097002151)

Bron: Do Smit

Click for large image

010097012612.jpg

Maliebaan Amsterdam, ca. 1750-1800

English, Nederlands

English
Not only strollers and spectators made use of the paths alongside the mail court, but also the farmers were allowed by the council to let their cattle graze on the fields between the paths.

Anonymous, ca. 1750 - 1800

Stadsarchief Amsterdam

Literature
• Games for Kings & Commoners, Part Two, p. 125. 2014. ISBN 978-2-9540069-2-5 (choullaetclava@orange.fr)

Nederlands
Links: toegangshek tot lustplaats 'Buitenrust', rechts een maliebaan. Tekening. Techniek: penseel in bruin en enig grijs, over potlood; kader pen in bruin. Afmetingen: 340x462 mm.

Datering: 1750 - 1800 (ca.)
Herkomst: Stadsarchief; Collectie Stadsarchief Amsterdam: tekeningen en prenten
Documenttype: tekening
Vervaardiger: Anoniem (tekenaar)
Geografische naam: Maliebaan
Afbeeldingsbestand: 010097012612

Bron: Stadsarchief Amsterdam, beeldbank

Click for large image

Antwerpen_.jpg

Maliebaan Antwerpen, 1720

De Pallemalien Baen te Antwerpen op de Ichnographia Antverpiae, uitgegeven in 1720 te Nuremberg.

Cartograaf: Christoph Weigel (Redwitz 1661 - Nürnberg 1726)

33 x 41,5 cm

Bron: Stedelijk Archief van Antwerpen, NGA Early Golf, Do Smit

Click for large image

bayreuth_.jpg

Maliebaan Bayreuth, tweede helft 17e eeuw

The two long lines of large green dots on the map of the 'Hofgarten' of the castle in Bayreuth represent a beautiful shady promenade. This long alley was once the 'Mailbahn' from Marquis Christian Ernst von Brandenburg and his wife Sophie Luise von Würtemberg, their children and their esteemed guests.

Op de grotere versie van deze plattegrond is de baan te zien onder nummer 12.

Source: Geert & Sara Nijs, www.bayreuth-wilhelmine.de

Literature
• Games for Kings & Commoners, Part Two, p. 44 by Geert & Sara Nijs. 2014. ISBN 978-2-9540069-2-5 (choullaetclava@orange.fr)

Click for large image

d1216_.jpg

Maliebaan Breda, ca. 1622

Plattegrond van het kasteel van Breda met directe omgeving, waarvan de particulieren maliebaan ('Palmage') en het speelhuis deel uitmaakten (zie boven de windroos).

De plattegrond zal waarschijnlijk opgemeten zijn vóórdat Spinola begon met zijn belegering. Verandering van en tijdens het beleg zijn met afwijkende kleur aangegeven. Waarschijnlijk is de plattegrond na het beleg door de wegtrekkende troepen meegenomen.De plattegrond bevat talrijke, zéér interessante details: Kasteel, bloemperken in het Valkenberg, de nauwkeurige loop van de wateren, het nieuwe en later weer verdwenen stratenplan op de Gasthuisvelden, boomgaarden enz.In de legenda komen talrijke volkse benamingen van staten voor, wat er op duidt dat Portius de situatie ter plaatse bekeken heeft. Met Sterrebos en maliebaan (Palmage) in Belcrum. De maliebaan is later opgenomen in de Speelhuislaan. De Belcrumwarande was van het Kasteel van Breda direct te bereiken via 3 bruggetjes en een laantje.

Midden in het Twaalfjarig Bestand (1609-1621) wordt ten noorden Breda een jachtslotje gebouwd. Twee jaartallen worden genoemd, 1618 en 1620, en twee stichters, Filips Willem en Maurits van Oranje-Nassau.

Het Speelhuis op de Konijnenberg had een achthoekige vorm en was het middelpunt van een aantal radiale lanen door het Belcrumbos. De toegangsweg liep vanaf vestingwerken van Breda naar het noorden en vervolgens in een knik naar het noordwesten om bij het Speelhuis te eindigen.

De hier getoonde kaart van Portius (uit 1620-1624) laat de stralen in het bos en de toegangslaan zien, maar ook de aanduiding Palmage, de Nederlandse verbastering van het Franse pallemaille of Italiaanse pallamaglio (Pal: Bal. Malie: Malleus. Latijn voor hamer), of te wel maliebaan. Vanaf de knik tot het Speelhuis bedraagt de lengte ook nog eens 750 meter; de lengte voor een maliebaan (als de Maliebaan van Utrecht).

In 1624 wordt het bos gekapt als voorbereiding op het beleg door Spaanse generaal Spinola. Maar Prins Willem II laat het sterrenbos in 1653 weer aanleggen. Gedurende de Oostenrijkse Successieoorlog (1740-1748), in 1747, veroveren de Fransen Staats-Vlaanderen en belegeren ze Bergen op Zoom. Breda bereidt zich voor op een belegering. Willem IV vraagt nog wel om het sparen van de lanen, les bois taillis (hakhout) en les boies de haute fusaie (opgaand hout, 120-200 jr oud), maar alles rondom het Speelhuis gaat opnieuw plat.

Latere vermeldingen geven aan dat het vervallen Speelhuis in 1824 wordt verkocht en afgebroken.

Eigentijdse kaarten laten nog steeds een sterrebos zien en de huidige Speelhuislaan is wat resteert van de voormalige 'Palmage'.

Vervaardigd door David Portius tussen 1620 en 1624

Literatuur
● Buijs, F., David Portius en zijn kaarten van de vesting Breda in 1625. Jaarboek de Oranjeboom 63 (2010), p. 88 – 109

Breda Stadsarchief (D1216)

Bron: Do Smit

Click for large image

19930948A_.jpg

Maliebaan Breda, 1762

Plan figuratif van een gedeelte der loop van de rievier de Mark uit 1762. 'Scale van 50 Roeden Rynlands'. We zien hier het Speelhuis in een kromming van de rivier.

Breda Stadsarchief (19930948A)

Bron: Do Smit

Click for large image

19980906_.jpg

Maliebaan Breda, 1795

Plan van de Stadt Breda.

Ten noorden en ten zuiden van de stad zijn inundaties aangegeven. Bij de Teteringsedijk is een speciaal daartoe aangelegde inundatiedijk te zien. Komt deze op andere kaarten ook voor? Het Speelhuis staat onder water. In de stad zijn bomen aangegeven, onder andere langs de Oude Vest, op het Nonnenveld en op de Gasthuisvelden. Het Valkenberg heeft nog de oude indeling in vierkante perken. Ook de bebouwing van de Zandberg is te zien!

Vervaardiger: Westenhout, 1795

Breda Stadsarchief (19980906)

Bron: Do Smit

Click for large image

19980899_.jpg

Maliebaan Breda, 18e eeuw

Plan van de Stadt Breda.

Ten noorden en ten zuiden van de stad zijn inundaties aangegeven. Bij de Teteringsedijk is een speciaal daartoe aangelegde inundatiedijk te zien. Komt deze op andere kaarten ook voor? Het Speelhuis staat onder water. In de stad zijn bomen aangegeven, onder andere langs de Oude Vest, op het Nonnenveld en op de Gasthuisvelden. Het Valkenberg heeft nog de oude indeling in vierkante perken. Ook de bebouwing van de Zandberg is te zien!

Vervaardiger Chateau de Vincennes, Westenhout. 1700 - 1800

Breda Stadsarchief (19980899)

Click for large image

d0331_.jpg

Maliebaan Breda, 1924

Plattegrond van de Belcrumpolder en omgeving van het in 1824 afgebroken speelhuis.

Breda Stadsarchief (D0331)

Bron: Do Smit

Click for large image

19891330_.jpg

Maliebaan Breda, 1938

Plattegrond met voormalig speelhuis met traptoren op de zogenaamde Konijnenberg in het Belcrumbosch.

Vervaardigd door E.P.J. de Wolf in 1938 (in kleur)

Breda Archief (19891330)

Bron: Do Smit

Click for large image

19630071_.jpg

Maliebaan Breda, 1637

Het Speelhuis in Breda uit 1637

Pentekening in gewassen Oostindische inkt van B.F. à Berkenrode

Breda Stadsarchief (19630071 en D0165)

Bron: Do Smit

Click for large image

JVG19910116024_.jpg

Maliebaan Breda, 1723

English, Nederlands

English
The Speelhuis (Play House) was built in ca 1620. It was meant, among others, for the 'gentlemen' to rest for a while after a 'round' of mail.

Copper engraving by Hendrik Spilman, 1750.

Breda Stadsarchief (JVG19910116024)

Source: Geert & Sara Nijs (voormalige versie Universiteitsbibliotheek Leiden), Do Smit

Nederlands
Speel Huis van den Baron, bij Breda, uit 1723

Breda Stadsarchief, Collectie BN De Stem (Johan van Gurp, JVG19910116024)

Bron: Geert & Sara Nijs (voormalige versie Universiteitsbibliotheek Leiden), Do Smit

Literature
• Games for Kings & Commoners, Part Two, p. 127. 2014. ISBN 978-2-9540069-2-5 (choullaetclava@orange.fr)

Click for large image

19960479_.jpg

Maliebaan Breda, eerste kwart 19e eeuw

Het Speelhuis Noord ten Weste v/d Stad Breda: op den rechter oever v/d Mark (op rechterzijde in de marge bijgeschreven op object)

Breda Stadsarchief (19960479)

Bron: Do Smit

Click for large image

19630072_.jpg

Maliebaan Breda, 1824

Gewassen pentekening in Oost-Indische inkt van Josua de Grave uit de prentverzameling van het Proviniciaal Genootschap van Kunsten en Wetenschappen in Noord-Brabant te 's Hertogenbosch (bibliotheek). Het achtkantig gebouwtje van vijftien meter doorsnee en drie etages in de vorm van inwendige galerijen. Hier konden de heren van Breda loungen, jagen en hun relaties onderhouden. De lusthof werd gesitueerd in de rivierpolder, Marckhoek, die even benoorden de kasteelgracht (later Academiesingel) begon en waarin ook het Belcrumse Bos lag. Van oost naar west liep de Krogtdijk door de polder. Het Speelhuis stond tot de sloop in 1824 twee eeuwen lang in de Belcrumpolder.

Vervaardiger: Joshua de Grave, 1824

Breda Stadsarchief (19630072)

Bron: Do Smit

Click for large image

19870402_.jpg

Maliebaan Breda, 1886

Schilderij van de woning van de parkopzichter van het Speelhuis, later een boerderij met uitspanning, afgebrand in 1917 en niet herbouwd.

Meer informatie: "Ach lieve tijd : acht eeuwen Breda, de Bredanaars en hun verleden", p. 94

Vervaardiger: W.A. Lommers, 1886

Breda Stadsarchief (19870402)

Bron: Do Smit

Click for large image

KONB01_1049B11_075_14_X.jpg

Maliebaan Brussel, ca. 1685

Kopergravure op papier naar eigen ontwerp van Romeyn de Hooghe (1645-1708). De prent is uitgegeven door Nicolaes (I Visscher (I) (vermeld op object)

Romeyn de Hooghe graveerde omstreeks 1685 in opdracht van de uitgever Nicolaas Visscher (1649-1702) een serie prenten van de beroemde tuin van Enghien, even ten zuiden van Brussel. Op deze prent plaatst De Hooghe zijn toeschouwers op het kruispunt van twee lanen. Links ligt de Grote Alleé die verderop uitkomt op het grote meer van het Parc dEnguien. Aan de overzijde ligt het zogenaamde Paviljoen van Samson. Rechts ligt de maliebaan, de speelplaats, waarop zo te zien druk wordt gespeeld. Aan het einde van de maliebaan ligt het Maliehuis, een herberg waar de spelers konden bijkomen van hun inspanning. Onder de voorstelling een Nederlandstalige en een Franstalige legenda. Deze prent maakt deel uit van een serie van 16 prenten (17 incl. titelprent) van het park van Enghien (Edingen), waarbij een pamflet hoort.

22,9 x 28,7 cm.

Atlas Van der Hagen, Koninklijke Bibliotheek, Den Haag.

Literatuur
• Romeyn de Hooghe, the etcher : contemporary portrayal of Europe 1622-1707, p. 331,
• Heer - Kuyl, p. 126, cat.nrs. 275-284
• Games for Kings & Commoners, Part Two, p. 37 by Geert & Sara Nijs. 2014. ISBN 978-2-9540069-2-5 (choullaetclava@orange.fr)
• Games for Kings & Commoners, Part Three, p. 111 by Geert & Sara Nijs. 2015. ISBN 978-2-9540069-3-2 (choullaetclava@orange.fr)

Click for large image

5fed7ac07a00_.jpg

Maliebaan Den Haag, 1645

Het Haagsche Bosch in 1645. Plaats van de maliebaan (De Palmagie Baen...?) in Den Haag.

Klik op de regel onder de afbeelding voor de plattegrond zonder het rode kader

Bron: Stichting NGA Early Golf, Do Smit

Click for large image

RP-P-AO-12-7A_.jpg

Maliebaan Den Haag, 1747

Plattegrond van Den Haag uit 1747 (detail) met verklaring van de cijfers en letters op de kaart. De open ruimte rechts is het Malikeveld en de met bomen omzoomde laan tussen het Malieveld en De Oost Cingels Gragt is de maliebaan (tegenwoordig de Boorlaan).

De afbeelding is vervaardigd door Iven Besoet (vermeld op object; 1720 - 1769) en uitgegeven door Daniel Joannes Langeweg (vermeld op object). Daniel Joannes Langeweg heeft het resultaat opgedragen aan Willem IV, prins van Oranje (vermeld op object).

Ets en gravure op papier. 465 x 687 mm (volledige plattegrond)

Rijksmuseum (RP-P-AO-12-7A). Verworven in 1887.

Bron: Do Smit

Click for large image

maliedenhaag_.jpg

Maliebaan Den Haag, ca. 1860

Plattegrond (detail) van het Malie Veld met Malie baan te Den Haag, ca. 1860

Bron: Stichting NGA Early Golf

Let op
Er bestaat een oudere kaart. Landmeter Pieter Floris van der Salm tekent in mei 1645 een plattegrond van het Haagse Bos voor de aanleg van het Paleis Huis ten Bosch. Helaas beschikken wij niet over een duidelijke digitale versie. (Gemeentearchief 's-Gravenhage, Afd. 9, 21 links)

Click for large image

0029.jpg

Maliebaan Den Haag, 1709

Titelprent uit het boek Les Beaux Jours de La Haie, in 1709 uitgegeven door Daniel le Jardin te Londen.

Bron: Do Smit

Click for large image

Gr.-B-222.tif_.jpg

Maliebaan Den Haag, 1735

De Portugese synagoge aan de Jan Evertstraat. Het gebouw dat na de laatste oorlog jarenlang leeg heeft gestaan, is onlangs weer in gebruik genomen door de Liberaal Israelistische Gemeente. Aan de achterzijde toegankelijk door de panden Prinsessegracht huisnrs. 24-26 (achtergrond links). Uiterst links zien we nog een stukje van de Maliebaan.

Gravure op papier. In 1735 vervaardigd door G. van Giessen en in hetzelfde jaar uitgegeven door R. Boietet. 271 x 340 mm

Haagse Beeldbank (gr. B 222)

Bron: Do Smit

Click for large image

maliebaan_en_malieveld_.jpg

Maliebaan Den Haag, 1760

Gezicht op de Maliebaan en het Malieveld in 1760, vervaardigd door Iven Besoet (1720 - 1769) en door Hendrik Fzn Scheurleer opgedragen aan de burgemeester Johan Pieter Dierquens. In het onderschrift de titel en opdracht in het Nederlands en Frans, gescheiden door het wapen van Dierquens.

Titel volledig
Exercitie van de Haagse schutterij op de Malieveld, 1760
Gezight van de Malibaan en Waapen Schouwing der Haasge Schuttery / Vue & Perspective du Mail & de la Revue du Bourgoisie de la Haye (titel op object) uit de serie Gezichten van Den Haag.

Het Malieveld maakte oorspronkelijk deel uit van het Haagse Bos en werd gebruikt voor alle vormen van recreatie, zoals colf en caetsen (hand-tennis). Op deze prent oefent de schutterij van de Haagse Sebastiaansdoelen(één van de twee Haagse schutterijen), die vlakbij haar schietbanen had.
Door stadsuitbreidingen is het veld steeds een stukje ingekort. Gedurende de negentiende en twintigste eeuw noemde men dit veld al Malieveld, maar pas in 1966 is de naam officieel.

Ets op papier. 302 x 425 mm

Rijksmuseum (RP-P-OB-84.557). Verworven in 1881.

Bron: Geert & Sara Nijs

Literatuur
• Games for Kings & Commoners, Part Two, p. 106. 2014. ISBN 978-2-9540069-2-5 (choullaetclava@orange.fr)

Click for large image

mail-ou-en-france_.jpg

Maliebanen in Frankrijk

Maliebanen in Frankrijk volgens een inventarisatie door Geert & Sara Nijs. In Montpellier en Aix en wijde omgeving werd malie gespeeld 'à la chicane'.

Als voorbereiding op een onderzoek naar de geschiedenis van malie zijn de volgende kleinere maliebanen bezocht:
• La Rochelle - Charente-Maritime (Rochefort, La Rochelle, Ile d’Oléron, Ile de Ré). Een fraaie boulevard met grasperk in het midden is al dat resteert.
• Le Château op Ile d’Oléron - Het lijkt erop dat alleen de wegwijzer naar Parking Le Mail aan de baan herinnert.
• Angoulins (kustplaatsje tussen La Rochelle en Rochefort) - alleen een lang 'pad', de 'Mail P.G. Pigeonnier, Ancien Maire', herinnert aan de maliebaan.

Bron: Geert & Sara Nijs

Click for large image

Folembray-1626_.jpg

Maliebaan Folembray, Frankrijk, 1626

Maliebaan bij het kasteel in de gemeente Folembray in het Franse departement Aisne, regio Hauts-de-France.

1626, François Langlois dit Chartres après Jacques I Androuet du Cerceau
Institut national de l’histoire de l’art, Cote NUM FOL EST 104

Let op
Het huidige Château de Folembray is gebouwd in 1859. Van het oude château is nagenoeg niets over.

Bron: Geert & Saar Nijs

Click for large image

Orleans-1649_.jpg

Maliebaan Orléans, 1649

Maliebaan te Orléans, Frankrijk, in 1649.

Op de grote kaart (klik op de regel onder de afbeelding) kunnen, zij het met enige moeite, maliespelers worden gezien

L’angle nord-est de la ville en 1649. Orléans, plan de Gilles II Hotot, reproduction par Henri Herluison, 1849, coll. part. (cl. FMF). Le « Clos du roy » est dans l’angle sud-est

https://acrh.revues.org/5990

Bron: Geert & Saar Nijs

Click for large image

Parijs-1609_.jpg

Maliebanen te Parijs, 1609

Maliebanen bij Arsenal en bij de Tuilerieën te Parijs.

Kaart uit 1609, door Vassalieu
(http://perso.numericable.fr/parisbal/plans/1609_Vassalieu.jpg)

De rode teksten en markeringen zijn niet zichtbaar op de hires-versie. Klik op de regel onder deze afbeelding
Op de hires-versie kunnen maliespelers worden onderscheiden

Bron: Geert & Saar Nijs

Click for large image

Parijs-1615_.jpg

Maliebanen te Parijs, 1615

Maliebanen bij Arsenal en bij de Tuilerieën te Parijs.

Kaart uit 1615, door Mérian

De rode teksten en markeringen zijn niet zichtbaar op de hires-versie. Klik op de regel onder deze afbeelding
Op de hires-versie kunnen maliespelers worden onderscheiden

Bron: Geert & Saar Nijs

Click for large image

geneve.jpg

Maliebaan Genève

The mail court in Genève was constructed in 1637 outside the city walls together with the Plainpalais for the amusement of the people of the town. The mail alley was approximately 700 metres long had a small
bend half way the court. The alley is now called the ‘Avenue du Jeu de Mail’ and lies in the heart of the
city.

Private collection

Source: Geert & Sara Nijs (http://www.ancientgolf.dse.nl/)

Literature
• Games for Kings & Commoners, Part Two, p. 48. 2014. ISBN 978-2-9540069-2-5 (choullaetclava@orange.fr)
• http://www.ancientgolf.dse.nl/pdfs/swiss mail.pdf

Click for large image

Hortus_Palatinus_von_Merian_1620.jpg

Maliebaan Heidelberg, 1620

Mail alley in the Hortus Palatinus in Heidelberg (Germany). Detail of a copper engraving made in 1620 by Matthäus Merian (1593 - 1650).

Source: Geert & Sara Nijs, Wikipedia

Literature
• Games for Kings & Commoners, Part Two, p. 42 by Geert & Sara Nijs. 2014. ISBN 978-2-9540069-2-5 (choullaetclava@orange.fr)

Click for large image

malie-heidelberg_.jpg

Maliebaan Heidelberg, ca. 1620

Maleibaan links naast de tuin van kasteel Heidelberg (D). Deze baan is ooit het achtste wereldwonder genoemd.

Let op
Om de maliebaan goed te kunnen zien klikt u op de regel onder de afbeelding (hoge resolutie)

Olieverf op linnen, door Jacques Fouqières

Kurpfäzisches Museum, Heidelberg (D)

Bron: Geert & Sara Nijs (choullaetclava@orange.fr)

Literatuur
• Games for Kings & Commoners, Part Three, p. 111. Geert & Sara Nijs, 2015. ISBN 978-2-9540069-3-2

Click for large image

Baillemailleallee_.jpg

Maliebaan Himmelkron, oorspronkelijk 1662-1663

Deutsch, English

Deutsch
Baille-Maille-Allee zu Himmelkron

Die Baille-Maille-Lindenallee ist eine von Lindenbäumen gesäumte Allee in der oberfränkischen Gemeinde Himmelkron im Landkreis Kulmbach.

Die erste Lindenallee wurde 1662 bis 1663 in der Regierungszeit von Markgraf Christian Ernst (Brandenburg-Bayreuth) angelegt. Man spielte dort Paille-Maille, ein Kolben- oder Laufspiel. Ähnliche Alleen gab es in jener Zeit bei vielen Schlössern. Die Allee in Himmelkron war zu ihrer Zeit berühmt und wurde als die längste und schönste Europas bezeichnet. Markgräfin Wilhelmine erwähnte sie in ihren Memoiren. 1792 wurde sie gegen den Widerstand der Bevölkerung von preußischen Soldaten abgeholzt, um den Staatshaushalt zu sanieren.

Am 17. Oktober 1986 wurden wieder 160 Bäume angepflanzt. Am 28. April 1992 pflanzte Regierungspräsident Dr. Erich Haniel die letzte Linde zum Gedenken an die Abholzung vor 200 Jahren.

English
In 1662 a lime tree alley was built. It is said that the 'baille-maille Bahn' of Himmelkron (Bavaria, Germany) was the longest and most beautiful mail alley of Germany. Against the will of the people all the 800 trees were cut in 1792 by soldiers. In 1992 new lime trees were planted again.

Source: Do Smit, Geert & Sara Nijs. Photo by Thomas Kees, 2008 Wikipedia Commons

Weblinks
• http://de.academic.ru/dic.nsf/dewiki/134453
• http://www.die-lindenallee.de/
• http://www.planet-franken-online.de/baille/baille.html

Literature
• Games for Kings & Commoners, Part Two, p. 44 by Geert & Sara Nijs. 2014. ISBN 978-2-9540069-2-5 (choullaetclava@orange.fr)

Click for large image

jan-jansz-dou-1637_.jpg

Maliebaan Leiden, 1637

Kaart van een gedeelte van de stadsgracht bij de Wittepoort met de Maliebaan (noordelijk deel). Tekening door Jan Jansz. Dou, 9 Juni 1637

Regionaal Archief Leiden (voorheen inv.nr 1933)

Click for large image

palmaige_baen.jpg

Maliebaan Leiden, 1643-1645

Palmailge baen te Leiden, voor 1643-1645.

Ten tijde van de reformatie kwam de Universiteit Leiden in het bezit van landerijen die voorheen aan de Abdij van Egmond en verschillende conventen in Leiden hadden toebehoord. De pachtopbrengst van deze landerijen was een belangrijke bron van inkomsten voor de toen nog jonge universiteit. In de periode 1643-1645 vervaardigde de vooraanstaande Rijnlandse landmeter Johannes Dou een perkamenten kaartboek van deze landerijen, die zich allemaal in de directe omgeving van de stad bevonden. Eén van deze percelen is aangeduid als ‘Palmailge baen’, een maliebaan. Op deze plek langs de Schie aan de achterzijde van de Universiteitsbibliotheek loopt nog steeds de Maliebaan. De baan is destijds door de universiteit op één van haar eigen stukken land aangelegd om malie te spelen. Volgens de kaart was de baan 187 roeden lang, ongeveer 700 meter.

Universiteitsbibliotheek, Leiden (collectie Bijzondere Collecties).

Bron: Sara Nijs

Literatuur
• Games for Kings & Commoners, Part Two, p.108. 2014. ISBN 978-2-9540069-2-5 (choullaetclava@orange.fr)

Click for large image

gerstecoren__.jpg

Maliebaan Leiden, 1644

Situatietekening van de gronden tussen de Trekvaart, de Delftse vaart en de Stadsvestgracht (= Singelgracht).

Tekening door Joris Gerstecoren, 1644

Regionaal Archief Leiden (voorheen inv.nr 32503)

Bron: Stichting NGA Early Golf

Click for large image

gerstecoren_002_.jpg

Maliebaan Leiden, zonder jaartal

Verdeelinge des lants gelegen opt suyteynde van Maille baen langs de trecvaert. Pentekening door J. Gerstecoren. zonder jaartal

Regionale Archiefdienst Leiden (voorheen inv.nr 1934)

Bron: Stichting NGA Early Golf

Click for large image

0037_.jpg

Maliebaan Leiden, 1649

Plattegrond van Leiden, gepubliceerd in 1649 in 'Toneel der steden' en vervaardigd door J. Blaeu

De 'Pal-maille baen' met maliehuisje is te vinden in het roodgekleurde ovaal links onder de stad. Op de versie in hoge resolutie (klik op de regel onder de afbeelding) kun je bij voldoende inzoomen spelers zien afgebeeld.

Blijkens correspondentie van mr. W. Downer, gemeente-archivaris van Leiden, met Steven J.H. van Hengel van 17 december 1971:
De 'Palmaille baen' is onbenoemd ook ingetekend op de plattegrond van Leiden uit 1670, verzorgd door C. Hage. Deze plattegrond met onbenoemde baan is niet opgenomen in het webmuseum.
Op de plattegrond van Leiden uit 1825 blijkt de voormalige maliebaan ingetekend als normale straat door een langgerekt park.

In maandblad Golf van oktober 1940:
Liefhebbers van het maliën waren vooral de studenten. Behalve voor maliën - en later voor kaatsen en kolven - gebruikten zij de Maliebaan voor hun vestingbouwkundige studiën en hun lichaamsoefeningen.

Bron: Stichting NGA Early Golf, Do Smit

Literatuur
• E. Pelinck, Openbare gebouwen en de voornaamste daarin gevestigde instellingen te Leiden tot 1850
• Bibliotheek Leiden en omgeving: nrs 4475, 4476, 4477, 4478 en 4479
• N.C. Kist, Bijdragen tot de vroegste geschiedenis en den toekomstigen bloei der hoogeschool te Leiden. Leiden, 1850. Bibliotheek Leiden en omgeving: 33003, bladz. 66 e.v.
• Secretarie-archief 1575 - 1851, inv.nr 1048
• Rijksgeschiedkundige publicatiën, deel 29; bronnen tot de geschiedenis der Leidsche universiteit, uitgegeven door Dr. P.C. Molhuyzen. 1610 - 1647, Bibliotheek Leiden en omgeving: nr. 33029
• Archief burgemeesters als curatoren, inv.nr. 22; register van de universiteit, deel 5, folio 269 verso

Click for large image

gerstecoren_003_.jpg

Maliebaan Leiden, 1650

Gront-caerte van den aenslagh der Delfse en Haegse treckschuyten ende de omstandicheden desselfs, van de droochramen af tot aen t bolwerk van de Wittepoort. Tekening door Joris Gerstecoren, gedateerd 4 April 1650

Regionaal Archief Leiden (voorheen inv.nr 32504)

Bron: Stichting NGA Early Golf

Click for large image

PV1282.5-1650_.jpg

Kaart maliebaan Leiden, 1650/1768

Kaart van alle afgesneden landen aan de Noord en westzijde van de Boshuizermolensloot buiten de Wittepoort. Gebied tussen "Maliebaan" (links op de kaart; huidige Trekvliet) en Korte Vliet.

Tekening in kleur door Klaas Vis uit 1768 naar een kaart van Joris Gerstecoren van 1650. Formaat 32 x 100 cm

Erfgoed Leiden en Omstreken (PV1282.5)

Bron: Do Smit

Click for large image

trekvliet_leiden_.jpg

Maliebaan Leiden, 1788

Gezicht op de (huidige) Trekvliet met rechts daarvan de Rijn en Schiekade. Links achter het water de 'Maliebaan' buiten de Wittepoort, gezien van de Haagweg naar het zuiden. In het midden een trekschuit met paard en jagertje.

Aquarel, in 1788 vervaardigd door Jacob Timmermans. 18 x 23 cm

Regionaal Archief Leiden (PV7248.6)

Bron: Geert & Sara Nijs

Literatuur
• Games for Kings & Commoners, Part Two, p. 111. 2014. ISBN 978-2-9540069-2-5 (choullaetclava@orange.fr)

Click for large image

Scan-110207-0016.jpg

Pall Mall (malie), London

The Pall Mall at St. James, London, from a seventeenth century map by the cartographers Faithorne and Newcourt, first published by Stirk and Henderson. The mall, over a thousand yards in length, enjoyed year-round play as evidence by Samuel Pepys Diary (written in cipher, the code not cracked until 1825), which entries dated 2nd August 1661 and 4 January, 1664. The earlier entry reads: 'To St. James's Park where I saw the Duke of York playing at Pele Mele the first time that I ever saw the sport.' King Charles was reported playing in 1629, and Charles II in 1661.

David Stirk, The History of an Obsession

Door te klikken op de 'ruimere uitsnede' onder de afbeelding krijgt u het relevante deel te zien van de kaart van Faithorne en Newcourt, verkend in 1643 - 1647 en uitgegeven in 1658

Click for large image

St_James_s_Palace_and_The_Mall_Kip_1715.jpg

Pall Mall (malie), London

St. James's Palace and The Mall, engraving by Johannes (Jan) Kip (1715).

In the extreme right-hand corner Jan Kip has drawn severall pall mall players. Today the pall mall course has been developed into the famous Mall running from Buckingham Palace to Trafalger Square.

Source: Geert & Sara Nijs and Wikimedia

Literature
• Games for Kings & Commoners, Part Two, p. 38 by Geert & Sara Nijs. 2014. ISBN 978-2-9540069-2-5 (choullaetclava@orange.fr)

Click for large image

Montpellier_1687.jpg

Montpellier, 1687

Design for two double Mail Courses by Steven J.H. van Hengel. Undated.

Montpellier 1687, Place du Course

Steven J.H. van Hengel:
'In 1687 a specification for the construction of two parallel Mail-courses was drawn up and discussed in the City Councel of Montepllier on the 2nd April of that year. The document is still in the Record Office of the city of Montpellier. The measures of the specifications are in:
• Tois = 1.949 meters
• Pied (Foot) = 0.304,8 meters
• Pouce (Inch) = 0.0254 meters
For the sake of convenience all the measures have been transposed into metric equivalents.

A width of 25.34 meters (13 Tois) by a length of 584.7 meters (300 Tois) on the Place du Cours entering by the property of Sieur Pinet at the end of the game, which is from one road to another.
On teh width of 25.34 meters a path of 1.949 meters (1 Tois) shall be left at the countryside to be used by the owners of property on that side.
1.949 meters (1 Tois) around a ditch shall be dug, 0.91 meters (3 Pieds) deep, 1.82 meters (6 Pieds) wide at the top and 0.61 meters(2 Pieds) at the bottom to receive the water from the rain. A verge of 0.91 meters (3 Pieds) shall be left clear.
13.64 meters (7 Tois) shall be used to construct the two Mail-courses with three walls. One on the town-side 2.13 meters (7 Pieds) high including the foundation, 0.41 meters (16 Pouces) wide at the base and 0.20 meters (8 Pouces) wide at the top.
The same wall to be continued on the garden side where it will only be 1.22 meters (4 Pieds) high, the foundation to be 0.30 meters (12 Pouces) wide reduced by 0.05 meters at the top.
The turns in the game at each end shall be built of cut rock of the best quality that can be found and of the hardest, well shaped and well laid in such a manner that the joints do hardly show and they will be 0.51 meters (20 Pouces) wide, diminishing to 0.41 meters (16 Pouces) square openings of 0.23 meters (9 Pouces) will be built into the base of the enclosing walls at intervals of 39 meters (20 Tois) commencing at each end.
A wall shall be made which will seperate the two games which will be 1.22 meters high (4 Pieds) including the foundation and 0.30 meters (1 Pied) thick.
All these walls shall be built with good chalk, two thirds sand and one third good cement or of mortar pressed with the hammer.
The ground of the Jeu de Mail must be levelled as well as possible taking care of retaining a invisible incline from 39 meters to 39 meters (20 Tois) for the drainage of the rain water and for this purpose a square hole of 0.254 meters (10 Pouces) shall be left in the enclosing walls at intervals of 39 meters (20 Tois) to serve as drains as said above.
When all the walls have been built and the leveling has been done surface of the two games will be dug up to a depth of 0.10 meters (4 Pouces) and then one must obtain good sand mixed with gravel which one obtains from the cutting of stones and if not enough of that is available in the city one might go to the quarries in order to pick up a large quantity. This then to be mixed with the sand which should be subsequently spread on the course taking care that the whole surface will show 0.10 meters (4 Pouces) which are to be well mixed with the 0.10 meters of belaboured soil. For this mixing and levelling one takes the gardeners with their rakes and to beat it well.
On the vorge outside the courses between the wall and the ditch trees shall be planted spaced at 4.57 meters (15 Pieds).
On the city side a ditch shall be made like on the other side with a verge of 0.91 meters (3 Pieds) between the wall and the ditch, the ditch to be 3.898 meters (2 Tois) at the narrowest and for the passage of the road.
All of which amounts to 25.34 meters (13 Toises).
A small house shall be built for the Master who keeps the game.'

Source: NGA Early Golf

Click for large image

sports-et-jeux_mail_p200_.jpg

Maliebaan Parijs, achter Arsenal, ca. 1903

Maliebaan achter het Arsenal te Parijs

Afbeelding uit Sports et Jeux d'Adresse, p. 200. uit ca. 1903, naar een 18de eeuwse gravure van Nicolas Guérard. (Klik op de verwijzing onder de afbeelding om de relevante tekst uit dit boek te raadplegen.)

Bron: Geert & Sara Nijs

Literatuur
• Sports et Jeux d'Adresse par Henry René d'Allemagne (Archiviste, Paléographe)
• Games for Kings & Commoners, Part Two, p.229. 2014. ISBN 978-2-9540069-2-5 (choullaetclava@orange.fr)

Click for large image

RP-P-OB-22.414_.jpg

Maliebaan Parijs, 1656 - 1662

Seine en het malieveld
De Rivier de Cijne en de hoeck van de Malie baen tot Parijs (titel op object)
Gezichten op Parijs en omgeving (serietitel)

Gezicht op de Seine met een aantal schepen met goederen, bij de hoek van de Maliebaan te Parijs

Prentmaker Reinier Nooms (Amsterdam? ca. 1623 - augustus 1664 Amsterdam), naar eigen ontwerp

Ets en droge naald op papier. Plaatrand 135 x 246 mm. Verzamelaarsmerk, verso linksonder, gestempeld

Rijksmuseum, Amsterdam (RP-P-OB-22.414), verworven in 1816

Literatuur
• Catalogusreferentie Hollstein Dutch 71-2(2)
• The Illustrated Bartsch 61-2(2)
• 'Here one comes to see, and be seen' : flânerie in the seventeenth century, Bianca M. du Mortier, afb. 8
• Geert & Sara Nijs, Games for Kings & Commoners, Part Three, p. 231. ISBN 978-2-9540069-3-2. 2015

Bron: Geert & Sara Nijs

Click for large image

Rome_.jpg

Maliespelers te Rome, na 1677

Maliespelers. Detail uit de ets van Palazzo Pamphili en zijn tuinen, na 1677 vervaardigd door Simon Felice en uitgegeven door Giovanni Giacomo De Rossi (Italian, Rome, 1627 – 1691, Rome)

Etching. Plate: 9 3/16 x 16 11/16 in. (23.3 x 42.4 cm) Book: 15 7/16 × 19 7/16 × 11/16 in. (39.2 × 49.4 × 1.7 cm)

The Elisha Whittelsey Collection, The Elisha Whittelsey Fund, 1961 (61.532.26.20)

Bron: Geert & Saar Nijs

Click for large image

GfK_C43.jpg

Maliebaan Stuttgart, 1627

Detail van een ontwerp van Heinrich Schickhardt uit 1627 voor de dierentuin van Stuttgart, Duitsland. Onderin zien we een maliebaan ingepland: '1126 stappen lang en 8 stappen breed'.

Landesarchiv Baden-Württemberg, Stuttgart

Bron: Geert & Sara Nijs

Literatuur
• Games for Kings & Commoners, Part Two, p.43. 2014. ISBN 978-2-9540069-2-5 (choullaetclava@orange.fr)

Click for large image

X78515---216087_.jpg

Maliebaan Utrecht, 1642

Kaart van het gebied tussen de Biltsche Grift / Nicolaasweg / Absteder Wetering / Stadsbuitengracht te Utrecht; met weergave van wegen, waaronder de Steenstraat en Maliebaan, stegen, watergangen en percelen met vermelding van eigenaren. Met weergave van enkele bolwerken en het hoornwerk bij de Maliebaan.

Deze kaart betreft een voorstudie voor een in okober 1859 door H.C. van Dooren gemaakte kopie van een in 1642 door J. van Diepenem vervaardigde kaart. De originele kaart is vervaardigd in opdracht van het kapittel van St. Marie en bevindt zich in dat archief. De kaart uit 1859 is gemaakt in opdracht van Burgemeester en Wethouders van Utrecht.

Pen in bruin, potlood. 68,5 x 50 cm

Het Utrechts Archief (216087)

Bron: Do Smit

Click for large image

X78516---216088_.jpg

Maliebaan Utrecht, 1642/1859

Manuscriptkaart van het het gebied tussen de Biltsche Grift / Nicolaasweg / Absteder Wetering / Stadsbuitengracht te Utrecht; met weergave van wegen, waaronder de Steenstraat en Maliebaan, stegen, watergangen en percelen met vermelding van eigenaren. Met weergave van enkele bolwerken en het hoornwerk bij de Maliebaan.

Een in 1859 door H.C. van Dooren gemaakte kopie van een in 1642 door J. van Diepenem vervaardigde kaart. De kaart uit 1859 is gemaakt in opdracht van Burgemeester en Wethouders van Utrecht. De originele kaart uit 1642 is vervaardigd in opdracht van het kapittel van St. Marie en bevindt zich in dat archief.

Pen in bruin, pen in zwart, penseel in kleur (waterverf). 65 x 47 cm

Het Utrechts Archief (216088)

Bron: Do Smit

Click for large image

8TAAb69.jpg

Maliebaan Utrecht, 1649

De stad Utrecht met het noorden aan de linkerzijde. De maliebaan is het met bomen omringde 'pad' rechtsboven.

Folioformaat kopergravure van Utrecht met de gebouwen in opstand weergegeven. Met het wapen van de stad en de provincie boven, verklarende legenda onder. Het imposante Stedenboek van Joan Blaeu, bestaande uit twee delen, is ontstaan tegen het einde van de Tachtigjarige oorlog. Aanvankelijk verscheen het Stedenboek in een Latijnse uitgave, later in een Nederlandse. De boeken werden na de opdracht van de koper ingebonden. Doordat de gravures op stapel lagen konden de stadsbeschrijvingen (onder meer aan achterzijde gravure) indien nodig aangepast worden. Deze stadsbeschrijvingen werden door zowel Blaeu als door het stadsbestuur geschreven. De bron voor de imposante gravures, met de gebouwen in opstand getekend, stamde veelal uit eerdere tijd.
Verschenen in: "Toonneel der steden van de vereenighde Nederlanden, met hare beschrijvingen"

Uitgegeven als 'Traiectum Wttrecht' door Johan Blaeu, Amsterdam 1649.

Ingekleurde kopergravure, schaal 1:5500, afmetingen origineel 38 x 50 cm.

Het Utrechts Archief (T.A. Ab 69)

Click for large image

utrecht_maliebaan.jpg

Maliebaan Utrecht, ca. 1695/1740

Plattegrond van de stad Utrecht, uitgegeven ca. 1740 van Caspar Specht (1654 - 1710) naar een oorspronkelijke uitgave van Jan van Vianen (1660 - 1730) uit 1695.

Titel - Urbis Traiecti ad Rhenum novissima et accuratissima delineatio.
Impressum - [Amsterdam] : apud R. en J. Ottens
Legenda in 10 kolommen (nrs. 1 - 93)

In de rechter cartouche vinden we de tekst: 'De stad Utrecht is gesticht in ’t iaar 60. Bemuert tot de groote als jegenwoordig in ’t iaar 930. Groot in syn omgang binnen de wallen 1300 roeden. Bevat in sig 12 kercken, 13 gasthuysen, 120 straten, 50 stene bruggen en ontrent 6000 huysen. Vermaert door d’Academie. Heeft de schoonste Plantagien Maaljebaan van gants Nederland.'

Iets rechts van het midden bovenaan de kaart zien we de maliebaan uit 1637. Goed te zien is hoe lang de maliebaan is ten opzichte van de grootte van de stad. Let op: het noorden op deze kaart ligt links.

Kopergravure, 48 x 57 cm. Het noorden links. Schaal ca. 1 : 5.500

Bron: Universiteitsbibliotheek Utrecht, kaart *VIII*.B.h.30 (Dk38-11), Saar Nijs

Literatuur
• Games for Kings & Commoners, Part Two, p. 114. 2014. ISBN 978-2-9540069-2-5 (choullaetclava@orange.fr)

Click for large image

4907_.jpg

Maliebaan Utrecht, 1740

Plan de la Ville d'Utrecht, uit 1740 door Hendrik de Leth (Amsterdam 1703 - 1766 Amsterdam)

Kopergravure van de stad met de belangrijkste gebouwen in opstand weergegeven. Met kompasroos, schaalstok en twee legenda's. Tweetalige titel.
Verschenen in: "Nieuwe Geographische en Historische Atlas, van de Zeven Vereenigde Nederlandsche Provintien"
Het noorden ligt op deze kaart links. De met bomen omzoomde Maliebaan vinden we rechtsboven, iets links van het legendum.

Kopergravure. 17 x 21 cm. Handgekleurd

Bron: Cartogrfisch Antiquariaat Edward Wells, Do Smit

Click for large image

2393_.jpg

Maliebaan Utrecht, 1758

Grondtekening van de stad Utrecht uit 1758, uitgegeven door Isaak Triton, gevestigd aan de Kalverstraat te Amsterdam. De Maliebaan bevindt zich binnen de rode cirkel.

Verschenen in "Hedendaagsche Historie, of Tegenwoordige Staat van Alle volken"

Handgekleurde kopergravure. 17 x 27 cm

Bron: Do Smit, Cartografisch Antiquariaat Edward Wells

Click for large image

2396_.jpg

Maliebaan Utrecht, 1758

Kaart van de Stad Utrecht en van derzelver Vryheid, uit 1758, uitgegeven door Isaak Trion aan de Klaverstraat te Amsterdam

De Maliebaan vinden we binnen de rode cirkel.

Verschenen in: "Hedendaagsche Historie, of Tegenwoordige Staat van Alle volken"

Handgekleurde kopergravure. 16 x 29 cm

Bron: Do Smit, Cartografisch Antiquariaat Edward Wells

Click for large image

X79650---216280_.jpg

Maliebaan Utrecht, 1767

Het Hooge Land

Kaart van het Hoogeland te Utrecht, gelegen ten zuiden van de Biltstraat; met de buitenplaats Blijenburg, een klein gedeelte van de Maliebaan (onderaan, links van het midden) en weergave van wegen, watergangen en beplanting.
Met aanduiding van een ontwerp voor de doortrekking van de Maliebaan naar de Biltstraat. Het betreft een niet-uitgevoerd ontwerp.
Met legenda, schaalstok en windroos.

Duidelijk afgebeeld zijn de zijrabatten en het eindrabat. Ook de maliepaal is ingetekend. Raadpleeg de weergave in hoge resolutie.

Tekening van G. Praalder uit september 1767. Pen in bruin, penseel in kleur (waterverf). 56 x 44 cm

Het Utrechts Archief (216280)

Bron: Do Smit

Click for large image

X73518_-_214155-1811_.jpg

Maliebaan Utrecht, 1811/1864

Uittreksel van de kaart van den Wittevrouwen en Blydeburg opgemeten door den landmeter U.A. Vissers op speciale last van de administratie van het cadaster der Hollandschen Departementen in het jaar 1811.

Kadastraal uittreksel van de gemeente Abstede, sectie A te Utrecht, het terrein tussen de Biltstraat en de Maliebaan in de voormalige buitengerechten Wittevrouwen en Blijenburg; met weergave van wegen en percelen met bebouwing en kadastrale nummering volgens het Hollandse Kadaster.

Dit betreft een in 1864 door J.L.B. de Muralt gemaakte kopie naar een in 1811 door U.A. Vissers vervaardigde kaart.

Manuscriptkaart. Pen in zwart, penseel in kleur (waterverf). Calquepapier. Schaal ca. 1:3.000. 37,5 x 32 cm

Het Utrechts Archief (214155)

Click for large image

0090_.jpg

Maliebaan Utrecht, 1645

Vroeg gezicht op de Maliebaan met het Maliehuis, de Maliebrug en een deel van het bolwerk Lepelenburg vanuit het zuidwesten. In het verschiet de overblijfselen van de abdij Oudwijk.

De tekst onder de prent luidt:
De PALEMAILLEBAEN STICHTS PARADYS
OP-GERECHT IN'T JAER 1637 BY DE ED.
HEEREN REGEERDERS DER OUWDT
BEKENDE STADT UTRECHT
(onleesbaar)

J. Goedeljee naar H. Winter. Topografische Atlas in Het Utrechts Archief (35542).

Bron: Vroeg Golf en zijn Ontwikkeling door S.J.H. van Hengel, pagina 16

Literatuur
• Utrecht's verleden, I.W.A.G. Perk's 'Geschiedenis van de Maliebaan'.
• Games for Kings & Commoners, Part Two, p. 113. 2014. ISBN 978-2-9540069-2-5 (choullaetclava@orange.fr)

Click for large image

0092_.jpg

Maliebaan Utrecht, ca. 1660

De Maliebaan te Utrecht, omstreeks 1660 getekend door Herman Saftleven (1609-1685).

Pen in bruin, penseel in grijs, bruin en grijsbruin. 17,2 x 32,5 cm. Platinotypie naar tekening van H. Saftleven

Het aardige van deze tekening is dat de baan, waar studenten het maliespel spelen, van de zijkant is getekend. Saftleven heeft zelf een tuin met een klein buitenhuis aan de Maliebaan gehad en dat verklaart misschien dat hij geïnteresseerd is geraakt in het maliespel. Hij heeft de voorste rij bomen weggelaten om het spel beter te kunnen weergeven. De lange zijden van de baan voor het maliespel worden begrensd door een lage houten schutting. Aan de beiden uiteinden van de baan staat een paal met het stadswapen, die door de spelers moest worden aangetikt voordat zij aan het 750 meter lange parcours begonnen. In het midden van de tekening is een poortje van twee gekruiste maliestokken te zien waar de bal onderdoor geslagen moest worden. Links staat het Maliehuis. Op de achtergrond loopt de Biltstraat. Daar zijn vaag de contouren van het Heilige Kruisgasthuis zichtbaar. Het grote huis met het traptorentje is het huis Het Park, waarnaar de Parkstraat is genoemd.

Uit: De getekende stad, Utrecht in oude tekeningen 1550-1900 van C.C.S. Wilmer. Uitgeverij Matrijs, 2005. ISBN 90 5345 272 9.

Koninklijke Verzamelingen, Den Haag, Atlas Munnicks van Cleeff, inv.nr. MCS/350

Click for large image

X20521---30274_.jpg

Maliebaan Utrecht, ca. 1685

't vermackelyck gesicht van de MALIE-BAEN 'T UTRECHT'

Gezicht in de Maliebaan te Utrecht uit het zuidwesten met in het midden het Maliehuis en links het bolwerk Lepelenburg en de Maliebrug over de stadsbuitengracht.

Ingekleurde prent (ets) van Jan van Vianen uit ca. 1685, uitgegeven door Casper Specht in 1697. 316/304 x 199/171 mm

Het Utrechts Archief (30274)

Bron: Do Smit

Click for large image

RP-P-1959-607_.jpg

Maliebaan Utrecht, 1697/1715

Maliebaan te Utrecht, door Jan van Vianen (vermeld op object; Amsterdam ca. 1660 - na 1726), gedrukt te Utrecht door Casper Specht en uit gegeven door Gerard Kribber (17e eeuw; vermeld op object). Datering: 1697 en/of 1715

De prent was opgenomen in 'De Riddermatige Huysen en Gesighten in de Provincie van Utrecht'.

Ets op papier. 191 x 308 mm

Rijksmuseum (RP-P-1959-607), aangekocht in 1959 met ondersteuning vanuit het F.G. Waller-Fonds

Literatuur
• 'Here one comes to see, and be seen': flânerie in the seventeenth century, Bianca M. du Mortier, afb. 12
• Claudius Vermeulen to Paulus Willemsz van Vianen, Dieuwke de Hoop Scheffer, Christiaan Schuckman, p. 192, cat.nr. 55

Bron: Pius Muskens, Do Smit

Click for large image

38663_.jpg

Maliebaan Utrecht, 1715/1864

'T VERMAKELYCK GESICHT VAN DE MALIEBAEN 'T UTRECHT, alwaar de Vreede tusschen de Koningen van Spangien en Portugal geteekent is.

Gezicht in de Maliebaan te Utrecht uit het zuidwesten met in het midden het Maliehuis en links het bolwerk Lepelenburg en de Maliebrug over de stadsbuitengracht.

Anoniem prentje (litho) naar de prent van Gerard Kribber uit 1715 naar een tekening van Jan van Vianen, afkomstig uit de Utrechtsche Volksalmanak van 1864. Deze prent behoort tot de Atlas Coenen van 's Gravesloot.

Litho, gedrukt door P.W. van de Weijer. 130/145 x 76/98 mm

Het Utrechts Archief (38663)

Bron: Do Smit

Click for large image

35563_.jpg

Maliebaan Utrecht, 1736

Gezicht op het begin van de Maliebaan te Utrecht vanaf de Maliesingel met links de bocht in de stadsbuitengracht rond het Lepelenburg en het Maliehuis.

Prent van Hendrik Spilman gemaakt voor Nederlandsche Tafereelen, deel VII, uitgegeven in 1792, naar een tekening van Jan de Beijer uit 1736. 94/97 x 68/74 mm

Het Utrechts Archief (35563)

Bron: Do Smit

Click for large image

36429-hua-1744_.jpg

Maliehuis, 1744

Van het Cingel op de Maliebaen, en het Malie hujs te sien. dt: 26. Septemb: 1744 (vermeld op object)

Gezicht vanaf de singel over de stadsbuitengracht op de stadswal te Utrecht uit het noordoosten, met links een gedeelte van het Maliehuis en het begin van de Maliebaan, rechts het bolwerk Lepelenburg met tuinhuizen en priëlen, en rechts op de achtergrond de Maliebrug.

Pen en penseel in grijs, vervaardigd door J. de Beijer. 241 x 157 mm

Bron: Do Smit, Het Utrechts Archief (inv. 36429, negatief C 9009)

Click for large image

36431_.jpg

Maliehuis Utrecht, 1744

Gezicht vanaf de singel over de stadsbuitengracht op de stadswal te Utrecht uit het noordoosten, met links een gedeelte van het Maliehuis en het begin van de Maliebaan, rechts het bolwerk Lepelenburg met tuinhuizen en priëlen, en rechts op de achtergrond de Maliebrug.

Ets van Hendrik Spilman naar een tekening van Jan de Beijer uit 1744, afkomstig uit Nederlandsche Tafereelen, deel VIII, uitgegeven in 1792. 211/249 x 167/205 mm

Click for large image

X20518_-_38658_.jpg

Maliebaan Utrecht, ca. 1750

'Maliebaan tot Utrecht'.

Gezicht vanaf de stadswal te Utrecht op het begin van de Maliebaan met links de Maliebrug en een gedeelte van het bolwerk Lepelenburg.

Anonieme tekening uit het midden van de 18de eeuw, toegschreven aan Jacob van Liender. Deze tekening behoort tot de Atlas Coenen van 's Gravesloot.

Tekening, pen in bruin, penseel in kleur (waterverf). 350 x 254 mm

Het Utrechts Archief (38658)

Bron: Do Smit

Click for large image

UMb_.jpg

Maliebaan Utrecht, 2e helft 17e eeuw

Het bolwerk Lepelenburg en de Maliebaan te Utrecht, tweede helft 17e-eeuw, door Abraham Rutgers (1632 - 1699)

Tekening: penseel op papier. 11,0 x 20,7 cm. Opschrift linksonder: S KONINCK (= vals). Eveneens linksonder: 70 in cirkel. Rechtsboven: 10

Centraal Museum, Utrecht (TA 18025). Onbekende verwerving

Herkomst/Provenance
(?) Veiling Rutgers 1778, p. 93, nr. 710: 'Abraham Rutgers. Een Boekje met 69 stuks, alle Nederlandsche Land- en Dorpsgezichten; zo met zwart Kryt als met de Pen, en gewassen, en in andere manieren, naar het leven getekent' (f 42½, Metayer); Aankoop 1939

Bron/Source: Do Smit

Click for large image

35564_.jpg

Maliehuis Utrecht, 1752

Gezicht op de stadsbuitengracht te Utrecht bij het bolwerk Lepelenburg (links) met rechts het Maliehuis op de hoek van de Maliebaan, uit het zuiden. Zien we leunend tegen het hekje twee dronken maliespelers?

Fotoreproductie uit 1981 van een tekening van J.J. de Lorme uit 1752.

168 x 239 mm

Het Utrechts Archief (35564)

Bron: Do Smit

Click for large image

X78893---206893_.jpg

Maliehuis Utrecht, 1755 - 1765

Plattegrond van de begane grond van het Maliehuis te Utrecht, met links de kolfbaan gelegen achter de Sosieteijtkamer.

Tekst in de kolfbaan:
• 21 Voete (breedte)
• De kolfbaan moet lang seijn op al 90 Voete (lengte)
De Utrechtse stadsvoet (= 10 duim) bedroeg 0,268 m (bron: Meertens Instituut)

Anonieme tekening uit ca. 1760. Een van een reeks van vier tekeningen (nrs. 206893-206896). (Alle beschikbare tekeningen kunnen worden gedownload van http://www.colf-kolf.nl/malie_hr/0028a.tif. Let op: 398 MB)

Het Utrechts Archief, Utrecht (206893)

Bron: Do Smit

Click for large image

35546-c1765.jpg

Maliebaan Utrecht, ca. 1765

Gesigt op Bellevue

Gezicht vanaf het begin van de Maliebaan te Utrecht bij het Maliehuis (rechts) met op de achtergrond het huis Bellevue. Het valt op dat op deze tekening geen verharde ondergrond van de maliebaan te zien is, evenmin als rabatten. Is de weergegeven kleine paal de maliepaal?

Tekening (potlood) van J. Versteegd, vervaardigd tussen 1750 en 1780. 235 x 175 mm

Het Utrechts Archief (35546)

Bron: Do Smit

Click for large image

35547.jpg

Maliebaan Utrecht, ca. 1770

Gezicht vanaf de Maliesingel te Utrecht ter hoogte van het Maliehuis naar het zuiden, met links een gedeelte van de Maliebaan. Rechts een gedeelte van het bolwerk Lepelenburg met de Maliebrug en op de achtergrond het huis Bellevue.

Anonieme tekening. Ca. 1770. 161 x 116 mm

Het Utrechts Archief (35547)

Bron: Do Smit

Click for large image

36424-c1770.jpg

Maliebaan Utrecht, ca. 1770

Gezicht over de stadsbuitengracht op de Maliepoort en -brug te Utrecht uit het noorden, met daarachter het bolwerk Lepelenburg en rechts op de achtergrond het Maliehuis en een gezicht in de Maliebaan. Links boven de poort is een gedeelte van het huis Bellevue te zien.

Schilderij van een anonieme Utrechtse meester uit ca. 1770 (tussen 1750 en 1790). 181 x 216 mm

Het Utrechts Archief (36424)

Bron: Do Smit

Click for large image

30280.jpg

Maliebaan Utrecht, 1772

Gezicht in spiegelbeeld in de Maliebaan te Utrecht uit het zuidwesten met in het midden het Maliehuis en rechts de punt van het bolwerk Lepelenburg.

Opticaprent (in spiegelbeeld) naar de prent van P.J. Duret naar een tekening van J. Versteegh

Vervaardiger: Versteegh, J. (tekenaar), Leizelt, B.F. (graficus)

Het Utrechts Archief, catalogusnummer 30280

Click for large image

B3RE2DOX0243_1.jpg

Maliebaan Utrecht, 1772

Augsburg, 'au Negoce comun de l'Academie Imperiale d'Empire des Arts libereaux', [ca. 1780]. 22,6 x 39 cm. Contemporary hand-coloured etched optical view, heightened with gold, by Balthasar Frederic Leizelt after J. Versteeg, below caption in reverse ('Vuë du Mail d'Utrecht') and "Collection des propects', with captions in German and French below the image.

View of the Utrecht Maliebaan with the Maliehuis in the centre. This print is a fairly accurate copy in reverse of the engraving by P.J. Duret after Versteeg, that was published by J. van Schoonhoven & Co. in Utrecht, 1772. A former owner of this copy has mounted three cut-out figures from a similar print in lower corners (there are traces of a fourth clipping, now lost).
The Utrecht Maliebaan was constructed at the Oudwijkerveld in 1637, measuring ca. 750 metres. A 'maliebaan' was originally a specially constructed ground for playing a game resembling kolf.
Good copy. Slightly soiled and creased, partly trimmed on the plate mark; lower margin strengthened with paper strip on verso.
Cf. S. Muller, Catalogus van den topographischen atlas der stad Utrecht (1878), no.1658 (listing the original print by Duret) and 1659 (listing the original drawing in pencil by J. Versteeg).

Particulier bezit.

Bron: Do Smit

Click for large image

20081202_1772.jpg

Maliebaan Utrecht, 1772

Tekening van J. Versteegh (ca. 1734 - 1819) uit 1772 van de Maliesingel te Utrecht met het begin van de Maliebaan.

Deze tekening is vermoedelijk gemaakt als voorstudie voor een prent. Versteegh leverde in opdracht verschillende tekeningen van de Maliebaan, waarnaar een prentenserie is uitgegeven. Voor deze tekening stond hij op de Maliesingel, ter hoogte van het Maliehuis. Links loopt de Maliebaan met de afgeschotte baan voor het maliespel tussen twee maal vier rijen bomen. Rechts ligt het dichtbegroeide, met buitentjes bezette bolwerk Lepelenburg met de Maliebrug. Op de achtergrond steekt het huis Bellevue boven de stadsmuur uit.

Pen en penseel in grijs. 25,9 x 38,4 cm

Uit: De getekende stad, Utrecht in oude tekeningen 1550-1900 van C.C.S. Wilmer. Uitgeverij Matrijs, 2005. ISBN 90 5345 272 9.

Het Utrechts Archief, Collectie Beeldmateriaal, nr. 30866

Click for large image

30281_.jpg

Maliebaan Utrecht, 1772

Gezicht in de Maliebaan te Utrecht uit het noordoosten vanuit de in 1768 aangeplante bomen van de Nieuwe Baan, met rechts een gedeelte van de herberg Het Boompje aan de Biltstraat en op de achtergrond aan het eind van de Maliebaan het huis Bellevue.

Voortekening uit 1772 voor de prent van J. le Veau (nr. 30282).

Penseel in grijs, potlood. 378 x 238 mm

Het Utrechts Archief (30281)

Bron: Do Smit

Click for large image

Le-Veau-1772.jpg

Maliebaan Utrecht, 1772

Gezicht in de Maliebaan te Utrecht uit het noordoosten vanuit de in 1768 aangeplante bomen van de Nieuwe Baan, met rechts een gedeelte van de herberg Het Boompje aan de Biltstraat en op de achtergrond aan het eind van de Maliebaan het huis Bellevue.

Ets op papier van J.J. le Veau (graficus; 1729 - 1786)) uit 1772 naar een tekening van J. Versteegh (tekenaar; nr 30281).

Bron: Do Smit

Click for large image

X1441-28215-1772_.jpg

Maliebaan Utrecht, 1772/ca. 1850

Utrecht

Gezicht in de Maliebaan te Utrecht uit het noordoosten vanuit de in 1768 aangeplante bomen van de Nieuwe Baan, met rechts een gedeelte van de herberg Het Boompje aan de Biltstraat en op de achtergrond het huis Bellevue.

Tekening door M.J. Goetzee uit ca. 1850 naar de prent van J. le Veau uit 1772

Penseel in kleur (waterverf), penseel in kleur (dekverf). 506 x 412 mm

Het Utrechts Archief (28215)

Bron: Do Smit

Click for large image

Le-Veau-1772_.jpg

Maliebaan Utrecht, 1772

Gezicht op de Maliesingel te Utrecht en het begin van de Maliebaan te Utrecht met rechts de Maliebrug en een gedeelte van het bolwerk Lepelenburg en op de achtergrond het huis Bellevue.

Prent van J.J. le Veau (graficus; 1729 - 1786)) naar een tekening van J. Versteegh in het British Museum (inv.nr. 1967.10.14.152); (vergelijk nr. 30275).

Zie Vroedschapsresolutie 9 juni 1772. Van deze prent is ook een prentbriefkaart uitgegeven (Het Utrechts Archief, cat.nr. 123867).

Het Utrechts Archief (30276).

Click for large image

30279.jpg

Maliebaan Utrecht, 1772

Gezicht Van de Maliebaan te Utrecht Vantbegin, met opdracht aan "de Heeren Burgemeesteren en Vroedschappen der stad Utrecht"

Gezicht in de Maliebaan te Utrecht uit het zuidwesten met links de punt van het bolwerk Lepelenburg en in het midden het Maliehuis.

Ets van P.J. Duret uit 1772 naar een tekening van J. Versteegh (30278). Van deze prent is ook een prentbriefkaart uitgegeven (123865). 472/543 x 354/444 mm

Het Utrechts Archief (30279)

Bron: Do Smit

Click for large image

123923.jpg

Maliebaan Utrecht, 1772

Gezicht in de Maliebaan te Utrecht uit het zuidwesten met links de punt van het bolwerk Lepelenburg en in het midden het Maliehuis.

In 1772 vervaardigd door M.J. Goetzee

Het Utrechts Archief (123923)

Bron: Do Smit

Click for large image

30276_.jpg

Maliebaan Utrecht, 1772

Gezicht van ter zyde de Maliebaan te Utrecht, op 't huijs Belle Vue, met opdracht aan "de Heeren Burgemeestren en Vroedschappen der Stad Utrecht"

Gezicht op de Maliesingel te Utrecht en het begin van de Maliebaan te Utrecht met rechts de Maliebrug en een gedeelte van het bolwerk Lepelenburg en op de achtergrond het huis Bellevue.

Ets van J.J. le Veau uit 1772, naar een tekening van J. Versteegh

Het Utrechts Archief (30276)

Bron: Do Smit

Click for large image

X1430-28213-1772_.jpg

Maliebaan Utrecht, 1772

Utrecht

Gezicht vanaf de Maliesingel te Utrecht op het huis Bellevue met links het begin van de Maliebaan en rechts de Maliebrug en een gedeelte van het bolwerk Lepelenburg.

Tekening door M.J. Goetzee uit ca. 1850 naar de prent van J. le Veau uit 1772

Tekening met penseel in kleur (waterverf) en penseel in kleur (dekverf). 512 x 414 mm

Het Utrechts Archief (28213)

Bron: Do Smit

Click for large image

30277_.jpg

Maliebaan Utrecht, 1772

Vuë du Mail d'Utrecht, sur la / Maison Belle Vue

Gezicht op de Maliesingel te Utrecht en het begin van de Maliebaan te Utrecht met links de Maliebrug en een gedeelte van het bolwerk Lepelenburg en op de achtergrond het huis Bellevue.

Opticaprent (ets in spiegelbeeld) uit 1772 naar de prent van J. le Veau naar een tekening van J. Versteegh (nr 30275). 392/419 x 245/309 mm

Het Utrechts Archief (30277)

Bron: Do Smit

Click for large image

30283_.jpg

Maliebaan Utrecht, 1772

Aufsicht des äussersten Endes von der / Maillen Baan zu Utrecht

Gezicht in spiegelbeeld in de Maliebaan te Utrecht uit het noordoosten vanuit de in 1768 aangeplante bomen van de Nieuwe Baan, met rechts een gedeelte van de herberg Het Boompje aan de Biltstraat en op de achtergrond aan het eind van de Maliebaan het huis Bellevue.

Opticaprent (in spiegelbeeld) uit 1772 naar de prent van J.J. le Veau naar een tekening van J. Versteegh (nr 30282). Kleurenets. 395/401 x 248/300 mm

Het Utrechts Archief (30283)

Bron: Do Smit

Click for large image

X1440-28214_.jpg

Maliebaan Utrecht, 1772

Utrecht

Gezicht in de Maliebaan te Utrecht uit het zuidwesten met links de punt van het bolwerk Lepelenburg en in het midden het Maliehuis.

Penseel in kleur (waterverf en dekverf) door M.J. Goetzee in 1772

Het Utrechts Archief (28214)

Bron: Do Smit

Click for large image

X1017-36428-1781_.jpg

Maliebaan Utrecht, 1781

Het huijs Bellevue te Utrecht.

Gezicht over de stadsbuitengracht op de stadswal te Utrecht uit het noordoosten, met links het begin van de Maliebaan, rechts het bolwerk Lepelenburg met tuinhuizen en priëlen, in het midden de Maliebrug en op de achtergrond het huis Bellevue.

Tekening met pen en penseel in grijs, door J. van Hiltrop. 272/295 x 154/179 mm

Het Utrechts Archief (36428)

Bron: Do Smit

Click for large image

35545_.jpg

Maliebaan Utrecht, 1788

De Maliebaan op Belle Vue te zien

Gezicht vanaf het begin van de Maliebaan te Utrecht bij het Maliehuis (rechts) met op de achtergrond het huis Bellevue.

Prent van K.F. Bendorp naar een tekening van J. Bulthuis uit 1788, voor Vaderlandsche Gezichten, deel 10. Op de titelpagina van dit plaatwerk, "Tiende Stel Vaderlandsche Gezichten, of Afbeeldingen, Behoorende tot den Tegenwoordigen Staat der Vereenigde Nederlanden" staat vermeld dat Bulthuis in 1788 de tekeningen naar het leven maakte.

Kopergravure (ets) uit 1788, uitgegeven door B. Gartman. 232/242 x 154/172 mm

Het Utrechts Archief (35545)

Bron: Do Smit

Click for large image

39453-1788_.jpg

Utrecht Maliebaan, 1788

Bellevue, van de Maliebaan gezien.

Gezicht vanaf het begin van de Maliebaan te Utrecht bij het Maliehuis (rechts) met op de achtergrond het huis Bellevue.

Anonieme tekening (eind 18de/19de eeuw?) naar een prent van C.F. Bendorp naar een tekening van J. Bulthuis uit 1788. Vergelijk nr. 35545.
Deze tekening is afkomstig uit de door de kunstenaar Anthony Grolman samengestelde Atlas Grolman.

Tekening met zwart krijt, penseel in bruin, penseel in grijsbruin. 229/267 x 150/197 mm

Het Utrechts Archief (39453)

Bron: Do Smit

Click for large image

35546.jpg

Maliebaan Utrecht, 3e kwart 18e eeuw

Gezicht vanaf het begin van de Maliebaan te Utrecht bij het Maliehuis (rechts) met op de achtergrond het huis Bellevue.

Potloodtekening van J. Versteegh

Het Utrechts Archief, catalogusnummer 35546

Click for large image

X4338---35548-R14_7_.jpg

Maliebaan Utrecht, ca. 1800

Gezicht op de bomen van de Maliebaan te Utrecht met daartussen de houten rabatten waarbinnen het maliespel werd gespeeld.

Tekening uit een schetsboek van (een van de broers) GTh.F. of F.H.J. van Utenhove, bewoners van het huis Amelisweerd. Vervaardigd tussen 1790 en 1810. Penseel in kleur. Ca. 160/194 x 205/245 mm

Fotoreproductie uit 1982

Het Utrechts Archief (35548)

Bron: Do Smit

Click for large image

216281_.jpg

Maliebaan Utrecht, ca. 1820-1825

Teekening der Platte grond van de Malie-baan.

Plattegrond van het zuidelijke gedeelte van de Maliebaan te Utrecht; met weergave van het ontworpen beplantingsschema en aanduiding van het Maliehuis.

Manuscriptkaart. Pen in zwart, penseel in kleur (waterverf). 70 x 20 cm

Het Utrechts Archief (216281; zie ook 216282)

Bron: Do Smit

Click for large image

216282_.jpg

Maliebaan Utrecht, 1820-1825

Plattegrond van het zuidelijke gedeelte van de Maliebaan te Utrecht; met weergave van het ontworpen beplantingsschema ; met aanduiding van het Maliehuis.

Manuscriptkaart. Pen in zwart. 68,5 x 20 cm

Het Utrechts Archief (216282; zie ook 216281)

Bron: Do Smit

Click for large image

216094_.jpg

Maliebaan Utrecht, 1824

Plattegrond van het landhuis De Oorsprong met omringend landschapspark, gelegen aan de Bilstraat te Utrecht; met rechts de Maliebaan en gestileerde weergave van de beplanting.
Een in 1878 door D. van der Werf gemaakte kopie van een in 1824 vervaardigde anonieme plattegrond.

Manuscriptkaart. Pen in zwart, penseel in kleur (waterverf). 62,5 x 47 cm. Schaal 1 : 400

Het Utrechts Archief (216094)

Bron: Do Smit

Click for large image

Goetzee-1850.jpg

Maliebaan Utrecht, ca. 1850

Gezicht in de Maliebaan te Utrecht uit het zuidwesten met links de punt van het bolwerk Lepelenburg en in het midden het Maliehuis. Tekening door M.J. Goetzee uit ca. 1850 naar de prent van J. le Veau uit 1772 (T.A. Maliebaan 1772 (7)).

Penseel in kleur

Bron: Geert & Sara Nijs

Literatuur
• Games for Kings & Commoners, Part Two, p. 114. 2014. ISBN 978-2-9540069-2-5 (choullaetclava@orange.fr)

Click for large image

35553_.jpg

Maliehuis Utrecht, ca. 1860

Gezicht in de Maliebaan te Utrecht uit het zuidwesten, met links de stadsbuitengracht en het Maliehuis met luifels. Ca. 1859/1860, als kleurenlitho vervaardigd door P. van Loon en als prent uitgegeven door drukker P.W. van de Weijer.

Breedte x hoogte± 205/170 x 214/138

Bron: Do Smit, Het Utrechts Archief (inv. 35553, negatief C 6846, X 20513)

Click for large image

30723.jpg

Maliehuis Utrecht, 1896

Gezicht op de voor- en de zijgevel van het Maliehuis (Maliebaan 2) te Utrecht op de hoek van de Maliesingel (links en de Maliebaan (rechts).

Het Maliehuis was het voormalige logement Het Gulden Vlies, dat door de stadsregering in 1637 is gekocht. Het lag op de hoek van het terrein waar de maliebaan lag. Dit terrein was aangelegd om studenten naar de Utrechtse hogeschool, de voorganger van de huidige universiteit, te lokken. Vooral gedurende de jaarlijkse kermis in juli, harddraverijen en paardenmarkten was het er druk. Bij de invasie van de Fransen in 1672 werd het Maliehuis verwoest, maar in 1674 weer opgebouwd. In 1858 is het, na meer dan 200 jaar dienst te hebben gedaan, verkocht. Een tegeltableau in de gevel van het hoekhuis Maliebaan / Maliesingel herinnert nog aan het Maliehuis. Twee palen, een aan elke kant van de Maliebaan, herinneren aan de voormalige functie.

Penseel in kleur (waterverf)potlood door Anthony Grolman (1843-1926), vervaardigd op 24 maart 1896.

Het Utrechts Archief, catalogusnummer 30723 (negatieven C 18940, K 0067, X 20525, X 8630)

Click for large image

4416_.jpg

Maliehuis Utrecht, ca. 1900

Gezicht op de Maliesingel te Utrecht (1895 - 1905) met rechts het Maliehuis (rond deze tijd in gebruik als kantoor van de Utrechtsche Levensverzekeringsmaatschappij).

Prentbriefkaart naar foto, uitgegeven door Th. van Leipsig. 14 x 9 cm

Bron: Do Smit, Het Utrechts Archief (inv. 4416, negatief C 50006, X 24565)

Click for large image

homann_1720_valletta_b.jpg

Maliebaan Valletta (Malta), 1720

Detail of an early 18th century map of the Valletta peninsula, Malta, with the shaded jeu de mail alley, built in 1656 by Grand Master De Lascaris, clearly visible on the left side of the peninsula.

J.B. Homann, 1720

The Hebrew University of Jerusalem & The Jewish National & University Library

Sources: Geert & Sara Nijs,

Literature
• Games for Kings & Commoners, Part Two, p. 51. 2014. ISBN 978-2-9540069-2-5 (choullaetclava@orange.fr)
• http://historic-cities.huji.ac.il/malta/valletta/maps/homann_1720_valletta.html


Webmuseum and Digital Archive Colf & Kolf © Koninklijke Nederlandsche Kolfbond | Koninklijke Nederlandse Golf Federatie