Webmuseum Colf & Kolf
Click for large image

ordonnantie-den-haag.jpg

Palmmalie (Malie), ordonnantie Den Haag

Ordonnantie Palmmalie Baan Den Haag

Deze ordonnantie is ongedateerd, maar hoogstwaarschijnlijk ouder dan de ordonnanties van Leiden en Utrecht. De Maliebaan in Den Haag is in 1609 aangelegd.

Transcriptie
Men doet weten een iegelijcken van wat
staet ofte qualiteijt sij soude moegen sijn.
Dat alle persoenen hen wel extrect in 't speelen
in dese maliebaen, aen huijrder ofte sijnen
toesiender, telcken reijse eer sij in het spell
koemen sullen moeten betaelen drie schel-
lingen tot twee grooten 't stuck, ende uijt het spell
ofte baen gescheijden sijnde ende van nieus
weder innekoomende, sall opnieus betaelen.
Weder als vooren. Alles op te verbeurte
van drie pont van al grooten tot behoeve
van den huijrder. Van gelijcke die een malie
wil verhuijren, telckens sal moeten betaelen
boven 't gunt voorschreven is, drie schellingen
munt als vooren, ende soo ijemant onwillich
waere de gerechticheijt te betaelen,
sal daer vooren geexecuteert sijn met aff-
nemen van 't opperste kleet, off andersins
als vooren. Verder dat niemant sijn eijgen
gereetschap, 't sij van maeilies ofte
bollen sal moegen verhuijren aen
eenighe persoonen die in de voorschreven malie-
baen sullen speelen directelijck ofte
indirectelijck onder wat pretext het selve
oock soude moegen wesen in geender
maniere, dan alleen met consent
van den maliemeester.

Dit is de ordonnantie van s'Gravenhaege

In een vrije vertaling in hedendaags Nederlands luidt de tekst:

Bekendmaking van de voorwaarden waaraan iedereen moet voldoen.

Alle personen die op deze maliebaan willen spelen moeten elke keer voordat zij beginnen aan de pachter of zijn toezichthouder drie schellingen betalen.

Als zij opgehouden zijn met het spel of de baan verlaten hebben en opnieuw willen spelen moeten zij opnieuw betalen, zoals hiervoor aangegeven.

Op niet naleven staat een boete van drie pond, te betalen aan de pachter.

Degene die een malie wil huren zal telkens
boven hetgeen hierboven vermeld staat, drie schellingen moeten betalen.

Indien iemand onwillig is het verschuldigde bedrag te betalen kan deze gedwongen worden tot voldoening door verbeurdverklaring van zijn mantel, tenzij alsnog betaald wordt.

Niemand mag zijn eigen gereedschap, hetzij malies of bollen, verhuren aan personen die in deze maliebaan spelen, direct noch indirect, onder geen enkele voorwaarde tenzij met toestemming van de maliemeester.

Dit is de ordonnantie van 's-Gravenhage.

Regionaal Archief Leiden, Secretarie-archief 1575 - 1851, (voornmalig) inv/nr. 1048

Bron: Geert & Saar Nijs (www.ancientgolf.dse.nl/). De transcriptie is van Paul van de Wiel.

Click for large image

maliedenhaag_002_.jpg

Malie Den Haag, 1609

Toelichting ingebruikneming maliebaan Den Haag in 1609

Bron: Stichting NGA Early Golf, archief van Steven J.H. van Hengel

Click for large image

Ordonnantie.jpg

Palmmalie (Malie), ordonnantie Leiden, 1637

Ordonnantie Palmmalie Baan Leiden uit 1637

Ongedateerde ordonnantie. Palmmalie is de Nederlandse verbastering voor 'pallemaille'. Het spel werd als deftig gezien en het bezit van een maliebaan gaf een zekere status. Op de vaste baan moest, net als bij het colfspel, de bal in zo weinig mogelijk slagen naar een doel worden geslagen, meestal een paal aan beide uiteinden van de baan. Daarbij diende in het midden van de baan ook nog een poort, de zogenoemde 'passe' te worden genomen. Het spel vergde de nodige fysieke kracht van de spelers. Een van de verschillen tussen het maliespel en colf was dat de bal bij het maliespel niet vanaf een tuitje, maar 'op den gelijcke gront' werd afgeslagen en ook laag moest blijven. Een boete voor 'deselve op hoopies te setten' kon drie schellingen bedragen. Met andere woorden: het was verboden op een maliebaan te colven, wat dus kennelijk wel gebeurde.

De tekst luidt:

ORDONNANTIE OP HET SPEELEN IN DE PALMMALIE BAAN

Art. 1
In den eersten sal niemant in de voorschreve baen mogen speelen, sonder consent ende kennisse van den Maliemeester, op poene van bij ijder contraventeur te verbeuren telcken reijs dertigh stuijvers.

Art. 2
En sal ijder persoon die in dese baan wil speelen, den Maliemeester alvorens te betalen drie stuijvers, en voor de huijr van de Malie, soo hij eene begeert, gelijcke drie stuijvers, en dat oock soo menigmaal als hij daar uitgescheijden sijnde, weder sal willen speelen.

Art, 3
Item sullen de speelders, teneijnde een ijder, in, ofte omtrent de baan sijnde, gewaarschouwt mag weesen, gehouden sijn overluijt te roepen, Garde, ofte diergelijcke, anders sal de nalatige ijmant komende te quetsen, ofte beseeren, gehouden sijn in de costen vant meesterloon, smerte, en versuijm te betalen.

Art. 4
Een ijder speelder sal sijne bal op de gelijcke gront laten leggen, sonder deselve op hoopies te setten, op de verbeurte van drie stuijvers telcken reijs, en sal de bal, uijt de baan geslagen sijnde voor een slagh met de hand daar weder in moeten schieten, regt over de plaatse, daar die buijten deselve gelegen hadde, op de verbeurte van gelijcke drie stuijvers.

Art. 5
Ook sal niemant, tsy out of jongh, als in de baan gespeelt wort, in deselve mogen gaan wandelen, blijve staan, op de plancken sitten, nog daar door lopen, dan alleen deselve overdwars passeren, op de verbeurte van twaalff stuijvers.

Art. 6
Item sal niemant in de voorschreve baan moge komen met een degen, om te speelen, op een boete van ses stuijvers.

Art. 7
Item sal niemant in de gemelte baan mogen de kloot schieten, kolven, ofte ergens mede speelen, dan alleen met de bal, ende de Malie, op de verbeurte van het gene daarmede gespeelt wort, en telckens twaalff stuijvers daarenboven.

Art. 8
Trepliceeren alle de voorschreve boeten, ten behoeve van den Maliemeester, die de executie derselve bij desen mede geauthoriseert wert.

Art. 9
Indien ijmant den Maliemeester met exerceren van sijn ampt misseijt, ofte misdoet, sal verbeuren drie gulden.

Art. 10
Soo wie de baan, of de plancken, om deselve sijnde, komt te schenden, ofte te breecken, sal gemuleteert, ofte gestraft werden naar gelegentheijt.

Aldus gearresteert ter vergaderinge van Curateuren en Burgemeesteren.
In kennisse van mij,
Johan van den Bergh

Deze tekst moet worden gedateerd op 3 juni 1637 (notitie Steven J.H. van Hengel).

Bron: Stichting Nederlands Golf Archief 'Early Golf', Cees van Woerden.

Literatuur
• Games for Kings & Commoners, Part Two, p.108. 2014. ISBN 978-2-9540069-2-5 (choullaetclava@orange.fr)

Click for large image

ordonnantie-utrecht.jpg

Palmmalie (Malie), ordonnantie Utrecht, 1637

Ordonnantie Palmmalie Baan Utrecht, 1637

Transcriptie

Copije

Ordonnantie op 't spelen in de palemaillebaen der stadt Utrecht

I
In den eersten sal niemant in de voorschreven baen moegen speelen sonder consent ende kennisse van de
maillemeester, op pene van bij ijder contraventeur te
verbeuren telcken XXX stuijvers.

II
Ende sal ijder persoon, die in desen baen wil speelen, den
maillemeester alfvoorens betaelen drie stuijvers, ende
de huer van de maille sijnde hij eene begeert, gelijck drie stuijvers ende oock van ijdere boll gelijcke drie stuijvers, ende dat soo menig mael als, hij daer uijtgescheijden sijnde, weder sal willen speelen.

III
Item sullen de speelders, ten eijnden eenijder in ofte omtrent den baen sijnde gewaarschout mach weesen gehouden sijn overluijt te roepen, Garde, ofte diergelijcke, anders sal de nalatighe ijmandt komende te quetsen ofte beseeren, gehouden sijn de costen van 't meesterloon smerte en versuijm te betaelen boven arbitrale correctie.

IIII
Een ijder speelder sal sijn boll op gelijcke gront laeten leggen, sonder deselffde op hoopkens te setten, op de verbeurte van drie stuijvers, telcken reijs, en sal de boll, uijt de baen geslagen sijnde, voor een slagh, met de hant daer weeder inne moeten schieten, reght over de plaetse daer die bij deselve gelegen hadde, op verbeurte van gelijcke drie stuijvers.

V
Oock sal niemandt, 't zij oudt ofte jongh, als in de baen
gespeeld wort, in deselve moegen gaen wandelen, blijven
staen, op de plancken sitten, nogh daer door loopen, dan
alleen deselve overdwars passeren, op de verbeurte van XII stuijvers.

VI
Item sal niemant, in de voorschreven baen moegen de cloot schieten kolven ofte anders ergens mede moegen speelen, dan alleen met boll ende maille, op de verbeurte
van 't geene daer meede gespeelt werdt, ende telckens twaelff stuijvers daerenboven.

VII
Ende appliceren alle de voorschreven boeten tot behoefte van den maillemeester, die tot de executie derselven mede geauthoriseert werdt.

VIII
Ende indien ijemant de maillemeester in 't excerceren van sijn ampt misseijt offte misdoet, sal verbeuren drie gulden, t'appliceren de eene helfte ten behoeve van den officier, ende d'ander helfte voor den maillemeester, boven arbitrale correctie.

IX
Soo wie de baen ofte plaeten die op de koockers leggen,
offte plancken van deselfs sijnde, compt te schenden offte breecken, offte een gedeelte van de quartiering, sal verbeuren de boeten van twaelff stuijvers

X
Ende sullen de ouders voor haer kinders dese ordonnantie contravenieren ende gehouden wesen te verantwoorden.

Lager stont:
Aldus provisionelijck goet gevonden ende gearresteert
bij mijn heeren burgemeesteren ende regeerders der
stadt Utregt, den XVIe October 1637.

Ende nogh lager stont: ende was
onderteijckent aldus.

Mij secretaris present

J. van Nijpoort

Vrij vertaald in hedendaags Nederlands staat hier:

Kopie

Verordening op het spelen in de maliebaan van de stad Utrecht

1. Niemand mag in de baan spelen zonder toestemming en medeweten van de maliemeester. Overtreding wordt bestraft met een boete van 30 stuivers voor elke overtreder.

2. Ieder die in deze baan wil spelen moet tevoren de maliemeester drie stuivers betalen. De huur van een malie bedraagt eveneens drie stuivers evenals de huur van een bal. Deze bedragen zijn verschuldigd elke keer dat het spel gespeeld wordt.

3. De spelers moeten luid Garde of iets soortgelijks roepen teneinde iedereen in of nabij de baan te waarschuwen. Indien bij nalatigheid iemand geraakt wordt moet de speler de gederfde inkomsten en andere kosten van het slachtoffer vergoeden. Deze boete wordt verhoogd met een bedrag dat door de rechter wordt vastgesteld.

4. Elke speler moet zijn bal vanaf de grond spelen, zonder deze op een hoopje te plaatsen. Overtreding wordt bestraft met een boete van drie stuivers voor elke slag. Als de bal buiten de baan is geslagen moet deze, met bijtelling van een slag, met de hand weer binnen de baan gegooid worden over de plaats heen waar de bal voor het laatst geslagen is. Overtreding wordt eveneens bestraft met een boete van drie stuivers.

5. Als in de baan gespeeld wordt mag niemand, oud noch jong, in de baan wandelen, blijven staan of zitten. Alleen dwars oversteken is toegestaan. Overtreding wordt bestraft met een boete van twaalf stuivers.

6. Het is verboden in de baan te klootschieten, te kolven of een ander spel te spelen, behalve dat met de malie en de bal. Overtreding wordt bestraft met verbeurdverklaring van hetgeen waarmee gespeeld is, vermeerderd met een boete van twaalf stuivers.

7. Voornoemde boetes komen ten goede aan de maliemeester. Deze is mede geautoriseerd de boetes te innen.

8. Degene die de maliemeester in het uitoefenen van zijn ambt beledigt of zich ten opzichte van hem misdraagt wordt bestraft met een boete van drie gulden, die voor de helft ten goede komt aan de schout en voor de andere helft aan de maliemeester. Deze boete wordt verhoogd met een bedrag dat door de rechter wordt vastgesteld.

9. Beschadigingen aan de baan en toebehoren worden bestraft met een boete van twaalf stuivers.

10. Ouders zijn er verantwoordelijk voor dat hun kinderen deze verordening naleven.

(Daaronder stond op het origineel)

Aldus provisioneel goedgekeurd en vastgesteld door de heren borgemeesters en bestuurders van de stad Utrecht op 16 oktober 1637.

(En daaronder stond op het origineel)

Was getekend,
J. van Nijpoort,
secretaris van de stad Utrecht

Bron: Geert & Saar Nijs (www.ancientgolf.dse.nl/). De transcriptie is verzorgd door Paul van de Wiel

Click for large image

1646-Schellinks-Rouen.jpg

Paille Maille, 1646

De Nederlandse schilder en dichter Willem Schellinks (1627 - 1678) maakte in 1646 samen met zijn collega-schilder Lamber Doomer (1624 - 1700) een reis langs de Loire. Zij belandden uiteindelijk in Rouen alwaar zij wilden wachten op een Nederlands schip dat hen huiswaart kon brengen. Omdat een dergelijk schip te lang op zich liet wachten liep Willem Schellinks maar door naar Le Havre (de verstandhouding met Lamber Doomer was inmiddels verstoord).

Van deze reis is een uitvoerig verslag bewaard gebleven: Dagh-register wegens onse Reysze in en door Vranckryck, Engeland, Italien en Duitschland (1646). In het deel over zijn verblijf in Rouen schrijft Willem Schellinks over zijn relatie met Doomer die 'met alle kracht zijn eijgen zin' doordrukte en zich 'korzelkoppigh' gedroeg en hem zonder 'reijsgeld' achterliet. Twee Nederlanders die Schellinks al eerder had ontmoet sprongen bij en zouden hem gedurende het verdere verloop van de reis blijven vergezellen. Ze bleven in Rouen geduldig wachten op een schip en doodden de tijd met het spelen van paille-maille (= gele markering op rechter pagina).

Met dank aan Pius Muskens, Poul Erik Jensen (Curator bij het Deense Golfmuseum), Helle Brünnich Pedersen (van The Royal Library and Copenhagen University Library Information Service CULIS) en Erik Spaans (die een korte biografie schreef over Willem Schellinks: http://www.defranseverleiding.nl/tourdefrance1646.html).

Bron: Pius Muskens

Click for large image

langendijk.jpg

Malie, Pieter Langendijk

In 1714 verscheen van de hand van Pieter Langendijk het (nog steeds) bekende blijspel 'Het wederzijds huwelijksbedrog'. In het eerste bedrijf van dit toneelstuk wordt een groot aantal keren verwezen naar belevenissen op de Maliebaan te Utrecht.

Het verhaal gaat dat dit blijspel gedurende de Tweede Wereldoorlog door de Duitsers in de ban is gedaan omdat de belevenissen op die Maliebaan niet altijd een positieve wending hadden. De NSB had destijds op de Maliebaan zijn bestuurlijk-administratief centrum. Ir. A.A. Mussert hield er kantoor. Dit bracht de Nederlanders tot de uitspraak 'Het is niet pluis in het Maliehuis'.

De literaire tekst is digitaal beschikbaar op http://www.dbnl.nl/tekst/lang020wede01_01/

Bron: Do Smit

Click for large image

malie_12.jpg

Instructie

Instructie hoe een haakse bocht het beste kan worden genomen.

Jeu - spelrichting
Boule jouée - te spelen bal
Boule noyée - slecht gespeelde bal
Coin de reserve - 'onmogelijke spelplaats'

Bron: Bron: http://www.apgf.fr/le-noble-jeu-de-mail-de-la-ville.html

Click for large image

malie_23.jpg

Spelregels, 1742

De eerste uitgave (fotokopie) uit 1742 van het maliespel te Montpellier, met de titel 'Nieuwe regels voor het maliespel, zowel om het goed te spelen als om er toe te komen'. Uitgegeven 'avec privilege du roy'.

Bibliotheek van Aix

Bron: http://www.apgf.fr/le-noble-jeu-de-mail-de-la-ville.html

Literatuur
• Games for Kings & Commoners, Part Two, p. 220. 2014. ISBN 978-2-9540069-2-5 (choullaetclava@orange.fr)

Click for large image

malie_10.jpg

Titelblad

Titelblad van een boek over het 'edele maliespel' in de stad Montpellier, geschreven door de bekende maliespeler en verhuurder van spelmateriaal Sudre.

Bron: http://www.apgf.fr/le-noble-jeu-de-mail-de-la-ville.html

Click for large image

Scan-110207-0010.jpg

How the hands should be placed, 1717

How the hands should be placed in order to play well.

The master professional illustrates the grip and position of the 'mail' in relation to the 'boule'. The player's hands are about an inch apart. The left hand, fingers close together holds the end of the tapered shaft, slightly choked, with the left thumb along the top of the shaft. The palm of the right hand is under the shaft resulting in a strong grip, with the thumb overlapping the index finger.

Nouvelles Règles Pour Le Jeu De Mail, Paris 1717 by Joseph Lauthier

Literature
 Golf through the ages by Michael Flannery, page 142. January 2004

Click for large image

Scan-110207-0018.jpg

Les Loix du Paillemail, before 1655

The earliest extant rules for a European club and ball game are published here for the first time. Seemingly comprehensive, precise and unequivocal, the rules were riddled with mistakes and imprecise formulations. An unknown contemporary mail expert entered numerous hand-written corrections on the printed text, that were largely unheeded in subsequent codes of rules published through the end of the seventeenth century. Games blessed with royal patronage, tended, not surprisingly, to become popular with the aristocracy. Such recreations were quickly codified and assumed a different character from those of the common people. Visible characteristics of games played by the aristocracy were expensive courts, crafted equipment and tailored kit.
Several hand-written pages entitled Loix et ordonnances du pallemail de Paris are attached to this document, which bears the arms of France and Navarre.

Bibliothèque Nationale (ms. Dupuy 777, folio 93), Paris, France

Literature
• Games for Kings & Commoners, Part Two, p. 221 e.v.. 2014. ISBN 978-2-9540069-2-5 (choullaetclava@orange.fr)

Click for large image

montpellier_006_.jpg

Devis d'aménagement d'un Jeu de Mail, 1687

Devis d'aménagement d'un Jeu de Mail en 1687

Archives Municipales, Montpellier

Bron: Stichting NGA Early Golf, archief van Steven J.H. van Hengel

Click for large image

waerschouwing_.jpg

Waerschouwinge Den Haag, 1697

Waerschouwing op het spelen in de maliebaen, gedateerd 1 oktober 1697

Transcriptie van het handschrift
Renovatie waerschouwinge op het speelen in de Maliebaan

Alle persoenen willende hen inde Bane exerceren en speelen sullen gehouden sijn aanden huurder ofte sijne toesiender telken rijse aleer sij in het spel comen te betalen drie schellingen van twee groten vlaamsch.
Desgelijks so uyt het spel ofte bane gescheyden wesende en wederomme van ieder daar inne comende telikens van gelijken drie schellingen.
Ende so sal de huurder van yder persoon niet meer mogen eyssen, nog die gene die hen daar inne willen oeffenen ieder minder mogen betalen dan voorszegd, en dit op een boete van drie ponden te 40 groten 't pont.
Die een maille sal willen hueren sal daar voor telikens boven tgene gesegt is nogh betalen drie gelijke schellingen.
En indien iemand onwilligh ware de voorsz. geregtigheden te betalen sal daar vooren datelijk mogen worden geendinteert tsij met aftedwinge vant opperste kleed ofte andersints.
Alsoo bevonden worden veele ongemacken en anders voort te comen doordien de wandelaars hare passagie nemen door de bane en diegene beletten die haar inde bane willen oeffenen en exerceeren de ballen comen opte houden en daardoor in perijkel sijn om geraakt te worden en oversulce grote ongelucken daar uijt souden kunnen voortkomen, soo sullen de wandelaars bedagtzijn, wanneer eenige personen inde bane speelen haar buijten deselve bane te begeven op pene van afgenomen te worden het opperste kleet.

Aldus gedaan, gearresteert en geordonnert ten burele van de camere van reekeningen der Domijnen van Ed.gr.mog.Heeren Staten van Hollant en Westfrieslant in den dage den 3.October 1697 en is goetgevonden dat dese van tijt tot tijt omtrent het Bosch en de Maillebaan sal worden geaffigeert.

Van deze waerschouwinge is een tekst uit 1609 aanwezig in het Regionaal Archief Leiden

Bron: Stichting NGA Early Golf, archief Steven J.H. van Hengel

Click for large image

malie_20.jpg

Spelregels, 1772

Boekje over 'Het edele Maliespel in de stad Montpellier, met spelregels' door M. Sudre uit 1772.

Bron: http://www.apgf.fr/le-noble-jeu-de-mail-de-la-ville.html

Literatuur
• Games for Kings & Commoners, Part Two, p. 220. 2014. ISBN 978-2-9540069-2-5 (choullaetclava@orange.fr)

Click for large image

malie_11.jpg

Inhoudsopgave van malieboekje, 1772

Plan Pour Le Tirage Du Globe.

The globe was suspended at a height of 15 feet, with the players standing at a considerable distance away. The mail variant was considered by the French to be he must perfect of all known recreations

Le Noble Jeu De Mail de la Ville de Montpellier by J. Sudre. Paris, France 1772

Source
http://www.apgf.fr/le-noble-jeu-de-mail-de-la-ville.html

Literature
 Golf through the ages by Michael Flannery, page 174. January 2004

Click for large image

Scan-110210-0002.jpg

Afbeelding uit de spelregelsl, 1842

Le Noble Jeu De Mail De Montpellier, Play on the Parcours (course), 1842, lithograph by Boehm.

Play at Montpellier had two variants, the 'Tirage au Globe' (Target game at an elevated glass globe) commonly known as 'Le Tir' and the 'parcours'. The lower social classes played on small roads and paths, while the upper class played on the vast custom-made 'parcours' (course) now recalled only by the name of the college 'Jeu de Mail'.

The mallet illustrated is nearly identical in shape and loft to those depicted 120 years earlier. The 'boule', however, is two-three times the size of the club face. While the grip is identical to that seen in earlier illustrations, the stance has changed. Here we see the left foot advanced, the right drawn back in a closed stance, the ball played off the left toe.

British Golf Museum and Royal and Ancient Golf Club, St. Andrews, Scotland

Literaturer
 Golf through the ages by Michael Flannery, page 166. January 2004

Click for large image

sudre__.jpg

Spelregels, 1844

Nieuwe uitgave uit 1844 van 'Het edele maliespel in de stad Montpellier', eveneens verzorgd door Sudre.

Klik op de regel onder de afbeelding om de tekst integraal beschikbaar te krijgen.

Bron: http://www.apgf.fr/le-noble-jeu-de-mail-de-la-ville.html, Do Smit

Click for large image

sudre_.jpg

Afbeeldingen uit de spelregels, 1844

In the book 'Le Noble Jeu de Mail de la ville de Montpellier. Avec ses Réglements' (1772) J. Sudre not only described the rules of the game, but he gave also some instructions about how to play the mail game, clarified by means of several drawings. The content of the book was agreed upon by the organisation of 'palemardiers', a kind of union of mail professionals.

Text: Geert & Sara Nijs

Literature
• Games for Kings & Commoners, Part Two, p. 139. 2014. ISBN 978-2-9540069-2-5 (choullaetclava@orange.fr)

Click for large image

malie_22.jpg

Spelregels, 1888

'Het maliespel in de stad Montpellier met grondslagen en spelregels', deze keer in 1888 verzorgd door E. Cadenat.

Bron: http://www.apgf.fr/le-noble-jeu-de-mail-de-la-ville.html

Click for large image

gouw002volk01_01-1.jpg

Jan ter Gouw, 1871

De Volksvermaken, door Jan ter Gouw. Uitgegeven in 1871 bij Erven F. Bohn, Haarlem

• Vierde boek. Spelen
• Tweede hoofdstuk. Balspelen
• pagina's 330 (gedeeltelijk) - 332 (gedeeltelijk). Maliespel

Bron: Do Smit

Click for large image

part3_9.jpg

Beschrijving van het maliespel, 1822

Titelblad uit Le noble Jeu de Mail de la Ville de Montpellier door M. Sudre uit 1822. De inwoners van Montpellier geloven dat het maliespel in de eigen woonplaats is bedacht; het maliespel is aldaar tot 1938 gespeeld.

De afbeelding op het titelblad toont een wedstrijd 'Tir'. Van oudsher werd een fles 'demi john' op 4,8m hoogte bevestigd op een paal. De spelers bevonden zich op 30 tot 40 meter afstand en probeerden de fles met één slag te breken.

Bron: Sotheby's

Literatuur
 Golf through the ages by Michael Flannery, page 161. January 2004

Click for large image

malie_08.jpg

Verbod op het maliespel

Stadsverbod op het spelen van malie van 6 april 1858.

Bron: http://www.apgf.fr/le-noble-jeu-de-mail-de-la-ville.html

Click for large image

malie_17.jpg

Reclame voor spelmateriaal

Reclameuiting van M. Richard, verhuurder van spelmateriaal en scheidsrechter bij het spel. Richard was de officiële leverancier van de 'Ridders van de houten ballen'.

Bron: http://www.apgf.fr/le-noble-jeu-de-mail-de-la-ville.html

Click for large image

malie_18.jpg

Diploma

Diploma voor een leraar tweede klasse van de 'Ridders van de houten ballen', in 1937 toegekend aan Louis Gauld te Montpellier.

Bron: http://www.apgf.fr/le-noble-jeu-de-mail-de-la-ville.html

Click for large image

malie_24.jpg

Ordonnantie (ongedateerd)

Ordonnantie van 'het Parlement' dat het spelen van malie in Aix verbiedt. De verschillen met het Nederlandse colf zijn niet groot!

Bron: http://www.apgf.fr/le-noble-jeu-de-mail-de-la-ville.html

Click for large image

aix-montpellier.jpg

Lettre des consuls d'Aix en Provence, 1687

Lettre des consuls d'Aix en Provence aux consuls de Montpellier au subjet des terrains de Mail à Aix, 15 avril 1687

Archives Minicipales Montpellier

Bron: Stichting NGA Early Golf, archief Steven J.H. van Hengel

Click for large image

RP-P-OB-83.133-106_.jpg

De wraak van de leeuwen tegen de apen op de Maliebaan te Utrecht, 1713

De wraak van de leeuwen tegen de apen op de Maliebaan te Utrecht, 1713
Leewen Wraak tegen de Aapen aan de Malie-baan t' Utrecht / Vengence des Lions contre Les Singes pres le Mail d'Utrecht (titel op object)
Platen over de Vrede van Utrecht van 1713 / 't Lusthof van Momus (serietitel)

De wraak van de leeuwen tegen de apen op de Maliebaan te Utrecht, 1713. Gevecht tussen (Hollandse) leeuwen en (Franse) apen op de Maliebaan te Utrecht. Naar aanleiding van een twist in 1712 tussen enige Hollandse livreiknechten en de knechten van de heer Menage. Genummerd rechtsonder: 6. In de plaat opschriften en verzen in het Nederlands en Frans. Onderdeel van een groep van 28 nieuwe en oude platen aangepast ter illustratie van de Vrede van Utrecht in 1713. Onderdeel van het prentwerk uitgegeven onder de verzameltitel 't Lust-Hof van Momus met de gebundelde series van spotprenten tijdens de jaren 1701-1713 van de Spaanse Successieoorlog.

Tekst Nederlands
LEEWEN WRAAK tegen de AAPEN aan de Malie-baan t' UTRECHT.
1 Ontfang die bruij o Aap en leer der Leewen rotten
Niet uit te jouwen noch met vingren na te spotten
Hebt gij ons in het veld voor de eerstemaal verrast
Wijl Mars, die wakk're dog, niet mêe had opgepast
Wij laaten ons van jou nog van je baas onteeren
Proef der grimassen vrucht: dit is dan insulteeren
2 Helaas die schuldig zijn bewijs die de euveldaad
Vraag onse (3) Zwitser die er bij stond op straat
3 't Is al gelogen of de baas zou ons wel straffen
Hij Menageerd geen tucht: maar gij zult ons verschaffen
Vergelding eer 't verdrag van Vrede voortgaan zou
Dus hebben wij om zulke affronten tegen jou
Meer reden nademaal gij niet ontkend het kloppen
In 't bakhuis van onse aap: gij kund dit gat niet stoppen
4 Hoord eens naar mijn verhaal "Ik heb der Aapen Baas
Op zijn belofte vaak gemaand maar deze dwaas
Herriep zijn eerste woord van dat men al zijn simmen
Zou ondertasten om de onschuldige uit de slimme
Te schiften: maar de Baas wou zulk geraas quanswijs
Niet dulden in zijn huis en smoorde dus 't bewijs
5 't Is loopens tijd men moet de zaak den Rechter (6) klaagen
Maar 't staat te duchten dat die klagt geen vrucht zoui draagen
't Is ook niet buiten rêen: want als de Zwitser zou
Getuigen (zo de Baas beloofde) die 't gejou
Zelf bijstond, zou men 't Leewgespan nog meer begekken
En mits haar heer om twist te dempen gaat vertrekken
Wat blijft er ovrig voor der aapen Heer de Haan
Alschoon zijn pluimen trots op de aapse mutsen staan
Als bij een Vree verdrag geen niewe krijg te stooven
Elk zal den eed'len Leew meer als den Aap gelooven
Vraag - Op wie zal de aapse Fabel passen
Antwoord - Op die ontijdig maakt grimassen

Onder de titel 'VENGENCE des LIONS contre Les SINGES pres le MAIL d'Utrecht' bevat het document ook een Franse vertaling (zie afbeelding in hoge resolutie).

Toegeschreven aan prentmaker en uitgever Abraham Allard (Amsterdam ca. 1676 - 1725 Amsterdam)

Ets op papier. Blad: 360 x 315 mm

Maakt deel uit van
• 't Lust-Hof van Momus, Beplant met de voornaamste Gewassen van Mars in Europa, Een opgepronkt met Staat-kundige Zinnebeelden Des Tegenwoordigen Oorlogs (RP-P-OB-83.133)

Riijksmuseum (RP-P-OB-83.133-106), in 1881 verworven

Bron: Do Smit

Click for large image

123867_.jpg

Prentbriefkaart maliebaan Utrecht, 1772

Gezicht op de Maliesingel te Utrecht en het begin van de Maliebaan te Utrecht met rechts de Maliebrug en een gedeelte van het bolwerk Lepelenburg en op de achtergrond het huis Bellevue.

Reproductie van een prent van J.J. Le Veau uit 1772 naar een tekening van J. Versteegh uit 1772. De originele tekeningt die gebruikt is voor deze prentbriefkaart heeft het cat.nr. 30276.

De prentbriefkaart bevindt zich in een mapje "Oud Utrecht, 10 prentbriefkaarten", uitgegeven door A. van [stuk papier met de naam ontbreekt] in 1906 en bevat reproducties van prenten en tekeningen uit de collectie van Het Utrechts Archief.

Prentbriefkaart. 14 x 9 cm

Het Utrechts Archief (123867)

Bron: Do Smit

Click for large image

N5607049_.jpg

Règles pour le Jeu de Mail, 1717

Nouvelles Règles pour le Jeu de Mail, tant sur la Manière d'y bien joüer, que pour décider les divers évenemens qui peuvent arriver è ce Jeu.

Chez: Charles Huguier, Imprimeur-Libraire, ruë Saint Jacques, à la Sagesse à Paris, et André Cailleau, Quay des Augustins, près la ruë Pavée, à Saint André à Paris

MDCCXVII
Avec Privilege du Roy

Bron: Do Smit

Click for large image

1760.jpg

Academie Universelle des Jeux Amsterdam, 1760

Bron: Stichting NGA Early Golf, archief van Steven J.H. van Hengel

Click for large image

N0143457-1.jpg

Histoire de Montpellier, 1897

Histoire de Montpellier depuis son origine jusqu' à la fin de la Révolution, par Albert Fabre (1897)

HoofdstukXI, Anciens jeux (waaronder malie)

Bron: Stichting NGA Early Golf, Do Smit

Click for large image

chevaliers_.jpg

La Vie Montpeliéraine et Régionale, 1901

Excerpt uit La Vie Montpelliéraine et Régionale van 31 maart 1901 (p. 6 en 7) door Louis-Frédéric Rouquette (...?)

Geen verdere bijzonderheden bekend

Bron: Stichting NGA Early Golf, archief Steven J.H. van Hengel

Click for large image

montpellier_004.jpg

Bekendmaking, 1839

Bekendmaking in de Courrier du Midi op 5 februari 1839 (p. 3)

Bron: Stichting NGA Early Golf, archief van Steven J.H. van Hengel

Click for large image

N0204149_.jpg

Académie Universelle des Jeux, 1806

Académie Universelle des Jeux, contenant des Règles des Jeux ..., du Mail, ...etc, etc. (excerpt)

Tome second

Chez: Amable Costes, libraire, quai des Augustins, No. 29 à Paris et Amable Leroy, imprimeur-libraire, à Lyon. 1806

Bron: Do Smit

Click for large image

montpellier_005_.jpg

Défense de jouer au Mail, 1839

Défense de jouer au Mail, le 20 Mars 1839

Bron: Stichting NGA Early Golf, archief van Steven J.H. van Hengel

Click for large image

N0110694_.jpg

Académie Universelle des jeux, 1842

Académie Universelle des jeux. contenant 1) leurs règles fondamentales et additionelles; 2) leur origine et les principes qui les constituent; 3) les recherches, les calculs et les prohabilités d'apres lesquels il est essentiel de les jouer; 4) les principes et lesrègles du ..., mail, ...etc, etc; 5) les décisions des plus fameux joueurs dans les cas douteux.

Par L.D***, amateur

Troisième édition.

Corbet Ainé, libraire, 20, Rue Duaphine, Paris. 1842

Bron: Do Smit

Click for large image

montpellier_003.jpg

Défense de jouer au Mail, 1841

Bericht: Défense de jouer au Mail, gepubliceerd op 6 april 1841 in de Courrier du Midi (p. 3)

Bron: Stichting NGA Early Golf, archief van Steven J.H. van Hengel

Click for large image

surveyoflondon_001_.jpg

Survey of London, 1960

Excerpt uit de Survey of London, Athlone Press, 1960

Let op
De tekst is niet volledig goed leesbaar

Bron: Stichting NGA Early Golf, archief van Steven J.H. van Hengel

Click for large image

malie_25.jpg

Beschrijving van het maliespel

Ongedateerde uitgave met een beschrijving van 'Het maliespel te Aix' in de serie 'Petite collection du folklore Provençal'. Ongedateerd.

Bron: http://www.apgf.fr/le-noble-jeu-de-mail-de-la-ville.html

Click for large image

malie_33.jpg

Rekeningenboek

Etiket op het rekeningenboek van de Sociëteit voor het maliespel te Arceaux.

Bron: http://www.apgf.fr/le-noble-jeu-de-mail-de-la-ville.html

Click for large image

malie_36.jpg

Suggesties voor vrije tijdsbesteding, 1883

'De tijdsbesteding van een Ridder van de houten ballen'. 1883.

Bron: http://www.apgf.fr/le-noble-jeu-de-mail-de-la-ville.html

Click for large image

Watergraafsmeer-Amstels-Par.jpg

Watergraafsmeer 'Amstels Paradijs'

Excerpt uit deel X van de serie Heemkennis Amsterdam, Watergraafsmeer 'Amstels Paradijs' (p. 24 - 28 over de maliebaan te Amsterdam)

Auteur: J.H. Kruizinga (1950)

Bron: Stichting NGA Early Golf, archief van Steven J.H. van Hengel, Do Smit

Click for large image

malie_42.jpg

Convocatie

Convocatie voor een vergadering van de 'Société du Jeu de Mail'. Ongedateerd.

De agendapunten zijn:
- Morele en financiele situatie
- De begroting
- Betaling van de contributie

Bron: http://www.apgf.fr/le-noble-jeu-de-mail-de-la-ville.html

Click for large image

malie_39.jpg

Menu

Afbeelding van de heer L. Matte, voorzitter van de 'Ridders van de houten ballen' op een menu. Datum onleesbaar.

Bron: http://www.apgf.fr/le-noble-jeu-de-mail-de-la-ville.html

Click for large image

malie_40.jpg

Gedicht

Altijd rechtuit (gedicht). Ongedateerd.

Toujours tout droit

Vous aimez tous, ce jeu d'adresse,
Dans les chemins de cet endroit,
En exerçant votre souplesse,
Toujous tout droit, Toujours tout droit.

Dans ces chemins et sans surprise,
Pour le joueur, s'il est adroit,
Voilà mon unique devise,
Toujours tout droit, Toujours tout droit.

Dans l'existence sociale,
Il ne faut pas blesser le droit,
Ayons toujours l'âme loyale,
Toujours tout droit, Toujours tout droit.

Dans le voyage de Cythère,
Si le chemin devient étroit,
Pousse, sans répit, ta galère,
Toujours tout droit, Toujours tout droit.

Bron: http://www.apgf.fr/le-noble-jeu-de-mail-de-la-ville.html

Click for large image

malie_35.jpg

Gedichtenboekje

Gedichtenboekje van de 'Ridders van de houten ballen' voor hun spelbroeders. 1867.

Bron: http://www.apgf.fr/le-noble-jeu-de-mail-de-la-ville.html

Click for large image

Scan-110210-0004.jpg

Malie als Olympische sport?

The flame of what was perhaps Europe's most ancient ball game flickered, as its core of players diminished, finally extinguished shortly before the second world war. Sic transit gloria mundi, A contemporary letter reveals that Le Noble Jeu de Montpellier had been proposed as an Olympic sport!

Adolphe Anglada, Montpellier, France

Literature
 Golf through the ages by Michael Flannery, page 174. January 2004

Click for large image

Scan-110210-0005.jpg

Letterhead, first half of the 20th century

Letterhead of M. Richard, Montpellier's last 'Parlemendier' and member of the honorary order, Chevalier du Bois Roulant (Knight of the Rolling Wood).

Crossed mails surrmount gold medals awarded to the professional for his skills as an artisan maker of equipment, with the motto: Dexterirty, Ability abd Skill.

Adolphe Anglada, Montpellier, France

Literatuur
 Golf through the ages by Michael Flannery, page 175. January 2004

Click for large image

steven-van-hengel_.jpg

Aantekeningen Steven van Hengel 1

Aantekeningen van Steven J.H. van Hengel 1

Bron: Stichting NGA Early Golf, archief Steven J.H. van Hengel

Click for large image

steven-van-hengel_003_.jpg

Aantekeningen Steven van Hengel 2

Aantekeningen van Steven J.H. van Hengel 2

Hoewel dit blad is genummers als -6- zijn geen voorafgaande bladen aangetroffen

Bron: Stichting NGA Early Golf, Archief van Steven J.H. van Hengel

Click for large image

steven-van-hengel_002_.jpg

Aantekeningen Steven van Hengel 3

Aantekeningen door Steven J.H. van Hengel 3

Bron: Stichting NGA Early Golf, archief van Steven J.H. van Hengel

Click for large image

steven-van-hengel_004_.jpg

Aantekeningen Steven van Hengel 4

Aantekeninngen van Steven J.H. van Hengel 4

Bron: Stichting NGA Early Golf, archief van Steven J.H. van Hengel


Webmuseum and Digital Archive Colf & Kolf © Koninklijke Nederlandsche Kolfbond | Koninklijke Nederlandse Golf Federatie